Faruk Bal

MURATHAN ÇARBOĞA İLE YAĞMALANMIŞ HAYAL DOSYASI ÜZERİNE SÖYLEŞİ

6/4/2008 · Kategori: Soylesi

 

 
Sevgili Murathan Çarboğa,  yayınlanmamış dosya dalında Yağmalanmış Hayal adlı çalışmanızla Cemal Süreya ödülünü aldınız. Sanırım ilk ödüllerinizden biri de Cemal Süreya adına düzenlenen Hatay Şiir Ödülü ikinciliği idi.  Şaire neler kazandırır ödüller?
Üstadın  uğuru  olsa  gerek. İstanbul  kaynaklı  ödüllerim  Cemal  Süreya  isminde  kesişiyor. Benim  adıma  güzel  bir  tesadüf. Hep  eleştirilmiştir  ödül  kurumu.Doğrudur. Bu  alanda  ortaya  çıkan  enflasyon  bunu  gerektiriyor. Taşrada  kendini  var  etmeye  çalışan  bir  genç  şairin  ödüllerden  başka  çıkar  yolu  var mı? “Ben de  varım!”  diyebilmek,  yalnızlığı,  umutsuzluğu  kırabilmek  adına  dosyalar  hazırlanır  ve  “Uzak”  şehirlere  uçurulur  şiirler. İnsan  takdir  edilmek  ve  yalnız  olmadığını  ayrımsamak  istiyor. Böyle  bir  psikoloji  ödüllere  sürüklemiştir  beni,  fakat  şiirin  karşılığı,  ödüllere  rağmen  yalnızlıktan  ve  mutsuzluktan  öteye  geçememiştir  bende. Plaketinizi  alıp  dönersiniz  küçük  dünyanıza  ve  unutulursunuz.

 

 

İlk kitabınızın adı Güne Dönen Rüya idi. Şimdiki dosyanızın adıyla tematik bir zıtlık var gibi geldi bana. Bu konuda neler söylemek istersiniz?

Kırılan  bir  çocuğun  suskunluğu  var  iki  dosyada  da. Işığa  değer  değmez  hükmünü  yitiren  mutlu  rüyalar  ve  bir  türlü  gerçeğe  sığdırılamayan  hayal. Gerçeklikle  uzlaşamayan  aykırı  bir  çocuğun  içe  yönelen  dünyası. Yağmalanmış  Hayal,  çocuğun  dünyasını  alt  üst  eden  bir  şehre  yönelen  tamlama: Adana… Deniz  kıyısındaki  küçük  bir  kasabadan,  portakal  bahçelerinin  dingin  atmosferinden  koparılıp  büyük  ve  ruhsuz  bir  şehre  fırlatılan  bir  çocuğun  bocalayan  düşleri… Rüyanın  bitimi  ve  annenin  gözlerinden  çekilen  huzur. “Varoş”a  ait  olamama  sancısı… İki  dosyada  da  aynı  çocuk  sığınıyor  şiire. 

 

Dosyanızda kimi yerli ve yabancı şair adlarına rastlıyoruz. Ama okuma duraklarınızın  sadece bunlar olmadığını biliyoruz. Hangi şairlere yakın bulur kendini Murathan Çarboğa?

Okumalarım  çok  geniş  bir  yelpazede  süregeldi. “Divan  Şiiri”nin  sonsuz  bahçesinde  haddimi  bilmesini  öğrendim. Çevirilerin  el  verdiği  oranda  okudum  “Dünya  Şiiri”ni. “Yeni  Türk  Edebiyatı”nın  belli  bir  seviyeyi  aşmış  bütün  şairlerini  inceledim.”İkinci  Yeni”ye  daha  çok  ısındı  kanım. Sonra  Ahmet  Oktay’ı  keşfettim. Şiirin  son  peygamberi  edasıyla  ahkam  kesen  birçok  ismin  arasında  yükselen  ulaşılmaz  bir  doruk  Ahmet  Oktay. Hiçbir  şair  beni  üstad  kadar  etkilememişir. Kendime  yakın  buldum,  şiirine  yakın  olmak  istediğim  tek  isim  Ahmet  Oktay.

 

Dosya İnkar  Metinleri, Huzura  Dua , Dağınık , Susulmuş  Haikular  olmak üzere dört bölümden oluşuyor. İnkar Metinleri’nin ilk şiirinizde Nerval var. İlk kitabınız Güne Dönen Rüya’da da  Nerval adlı bir şiiriniz vardı. Nerval ile sizi buluşturanın  ne olduğunu öğrenebilir miyiz?

Nerval’in  ölüm  şekli  bile  devasa  bir  şiirdir. Soğuk  bir  kış  akşamı,  Paris  sokaklarında  salınan  bir  şiir… Sokak  lambasına  gövdesini  iliştiren  bir  inkar  çığlığı…Solgun  bir  ışık  altında  parmaklarından  dökülen  imgeler… Bu  manzara  çok  etkilemiştir  beni. Nerval,  hayata  karşı  çıkışın  sembolüdür.

 

Dosyanızın Huzura  Dua  adlı ikinci bölümünde anneden başlayıp pencereden gökyüzüne açılıyorsunuz. Çocukluğa özlem mi bu bölümdeki şiirler? Ev huzuru mu eşitliyor sizde ki , Huzura Dua adını vermişsiniz bu bölümdeki şiirlere?

Dış  dünyaya  açılan  basamaklardan  oluşuyor  bu  şiirler. Hayata  fırlatılan  bir  çocuğun  uzlaşmak  zorunda  olduğu  duraklar. Annede  başlayan  huzur  algısı  gökyüzüne  açılıyor  belirttiğiniz  gibi. Huzuru  simgeleyen  iki  tema  arasına  sığdırılmaya  çalışılıyor  hayat: “Anne  ve  Gökyüzü”. Ev, saklanmışlığın,  dinginliğin  mekanı. Dış  dünyaya  kapatılan  pencereler  ve  tehlikesiz,  kirlenmemiş  bir  dünya… Sistemin  insanı  olamamanın  ve  hayatı  çekip  çevirememenin  sancısıyla  dile  gelmiş  bir  kırılma  sanırım,  çocukluğu  geri  çağıran  ses. Kirlenmişliğin  pişmanlığı, yenilginin  dinmeyen  acısı... Şair,  yenilmiş  bir  insan  değil midir  günümüz dünyasında?

 

 

 

İnkar  Metinleri, Huzura  Dua bölümlerinde şiirleriniz genelde uzun dizelerden oluşuyor. Huzura Dua adlı bölümde ise ikiliklerle bitmiş şiirler. Dağınık bölümündeki şiirler  ise eski şiirlerinin biçemine benziyor. Şiirlerinizde yeni bir arayışın yansımaları mı  bu biçimsel değişiklikler?

Derdi  olan  bir  şiir  yazmak  istiyorum. Derdi  olan  ve  anlatma  dürtüsünü  göz  ardı  etmeyen  şiirler. Bu  nedenle  dosya  çalışmaları  yapıyorum. Tematik  dosyalar  hazırlıyorum  bu  doğrultuda. Hazırladığım  dosyaların  iç  mantığı,  farklı  biçimlerle  cisimleşiyor. Düzyazıya  yaklaşan  oluşumlar,  “Balad”a   benzeyen  yapılar, “Haiku”lar,  “Sone”ler… Betonlaşmış  bir  şekle  bürünmek  değil  amacım. Her  dosya,  arayışın  ürünü  olacak.    

 

Geçen yıl yayınlanmış şiir yıllıklarında şiirin can çekiştiğinden dem vuruluyordu. Günümüz şiiri hakkında neler düşünüyorsunuz?

Bu  konuyla  ilgili  düşüncelerimi  Patika  dergisindeki  bir  soruşturmaya  yanıt  verirken  dile  getirmiştim  geniş  bir  şekilde. Sanırım   elli  altıncı  sayıdaydı. Dağınık  bir  manzara  var  şiirde. Popülist  yaklaşımlar,  bireysel  kaygılar, var  olma  çabasıyla  deneysel  alanlara  yönelen  arayışlar, “Divan  Şiirine  yamanmaya  çalışan  poetikalar…  Tüketimi,  hızı  ve  unutuşu  kutsayan  sistemin  göz  ardı  ettiği  bir  değeri  sahiplenmeye  çalışan  bir  azınlığın  savruk  çırpınışı… Büyük  yeteneklerin  dışarıda  kaldığını  düşünüyorum. Yaşanılan  gerçekliğin  aldatıcı  atmosferinde  şiirle  buluşamayan  birçok  yetenek  var  toplumda.  Her  dönemde  iyi  şiirler  yazılmıştır. Günümüzde  de  yazılıyor. Sevdasıyla,  inadıyla,  yeteneğiyle  şiire  sahip  çıkacak  isimlere  ihtiyacımız  var. Hayatının  odak  noktasına  şiiri  koyan  ve  yalnızca  onunla  anlam  bulan, evrene  şiirin  penceresinden  bakan  şairler … Bireyin  mücadelesine  indirgenen  bu  ortamda,  inadım,  sevdam  ve  yeteneğimle  ben  de  varım.

 

 

Günümüzde kimi şairler, manifestolar yayınlasalar da, etkili bir şiir topluluğu ya da Garip, İkinci Yeni gibi şiir akımları oluşturamıyorlar.   Şiirin hayattan gittikçe çekildiğini gözlemliyoruz. Şiir eski etkisini bulabilir mi tekrar, ne dersiniz?

 

Biraz  önce  de  belirtmiştim, artık  yalnızca  birey  olarak  şiiri  sırtlamaya  çalışıyor  şair. Siyah-beyaz  yılların  masumiyeti  ve  heyecanı  yok  artık. Bir  köşeye  kıvrılıp  radyo  oyunları  dinleyen,  yasaklı  şairlerin  şiirlerini  gizli  gizli  okuyan,  sahafların  önünden  geçerken  günlük  kaygıları  unutan  nesil  gerilerde  kaldı. İnternet  ve  cep  telefonu  diliyle  iletişim  kuran,  medyanın  büyüsüyle  afallayan  gençlere  şiiri  nasıl  sevdiririz ? Bilmiyorum. Bir  eğitimci  olarak  ulaştığım  gençlere  aşılamaya  çalışıyorum  şiirin  büyüsünü,  ama  karşımızda  öyle  güçlü  bir  rakip  var  ki. Sistem,  dört  bir  yandan  sarmış  inceliği. Döviz  bürolarının  ve  borsa  değerlerinin  önünde  tapınan  kalabalığa  şiir  nasıl  anlatılır? “Türkiye  seninle  gurur  duyuyor!”  şak şakcılarının,  katil  kahramanların,  ahiret  parselleyen  uyanıkların  etkisinden  nasıl  koparılıp  alınır  insanlar? Bir  birey  olarak,  bir  şair  olarak  hayat  çemberimin  içini  şiirle  dolduruyorum. Bu  mütevazı  çemberin  yörüngesindeki  insanlara  ulaşmaya  çalışıyorum  elimden  geldiği  kadar,  ama  ne  yazık  ki  boş  işlerle  uğraşan,  aykırı  bir  insan  konumundan  bir  türlü  kurtaramıyorum  kendimi. Temenni  etmek,  güzel  ve   etkili  şiirler  yazmak  ve  mücadeleyi  sürdürmekten  başka  çare  yok. Gelişmemiş  toplumların  göstergesidir  yaşanılan  manzara. Her  alanda  yeteneksizlerin  ve  niteliksizlerin  saltanatı  sürüyor. Elbet  değişecektir  bu  durum. Şiir  her  dönemde  yaşamaya  devam  edecek.

 

 

 

Söyleşi için teşekkür ederim.

 

Ben  teşekkür  ederim

 

 

 

 

 

Kalıcı Bağlantı
Etiketler : MURATHAN ÇARBOĞA İLE YAĞMALANMIŞ HAYAL DOSYASI ÜZERİNE SÖYLEŞİ

ADNAN GÜL İLE SICAK VESİKA ÜSTÜNE SÖYLEŞİ

6/4/2008 · Kategori: Soylesi

 

 

 

Sade coğrafya kültürü ve hüviyetimdeki bilgilere dayanarak, kendimi hiçbir yere tam aitmiş biçimiyle izah edemem. Çünkü bu bilgiler matbudur, şiiri konu etmeye  yeter mi, bu bile tartışılır. Neden biliyor musun? Başlanılan yerle, (bunu doğum yeri say) bitim arasında, çok doğru bir ilişki var. Bu ara, öylesine yaşanmışlık mantığıyla doldurulmalı ki, iki uç ya da zıt sayılır her nokta, zamanla her zeminde kaynaşma özelliğiyle baş başa kalabilmeyi öğrendikçe, tepki ve çelişkileri şiirleştirebilsin.

 

Faruk Bal: Sevgili Adnan Gül, dördüncü kitabınız Sıcak Vesika[1], Yom Yayınları’ndan çıktı. Kitabın adından başlayalım isterseniz. Niçin Sıcak Vesika? 

Adnan Gül: Vesika özelliği taşıyıp da sıcaklığı, hatta zaman zaman iç dinamiğinde gizli yangını çağrıştırmayan, çok az şey bilirim desem yanlış olmaz. Benim bu temel üzerinde sözüne durduğum şey, insanlığın karmaşık tarihine denk düşen, bence en duru nokta. Bu gücün hayatın içerisindeki kesintisiz yeri, belli olmakla birlikte, yokluklarla, kıtlıklarla daha bir hazin anlaşılabilmekte.

Aziz Agustinus “ekmek sizin öykünüzdür, insanlığın tarihi ekmeğin tarihidir” diyerek uyarısını en geçmiş tarihin uzantılarıyla, zamanı yok edercesine yapmıştır. Bununla da anlaşılmalı ki bu vesikada sözü edilenler, sıcaklığına yeryüzünü kayıtsız şartsız inandırmış, uğruna savaşları başlatmış, kırmış göçürmüş, yeniden kurmuş mutlak yaşanmışlıkları işaret eden kümülatifleri kapsar. Bu kutsal işaret, bir var, bir yokla yetinmeyen,  ezeli bir döngünün ürünüdür. Yeryüzündeki bütün hareket kabiliyeti, bu vesikanın doyurucu hürriyetini kullanarak varolmakta. Becerebildiysem, bu gücün sahibine bir parça hak ettiği itibarı vermekti amacım. “Vesika” çağrışımlarıyla, ekmeğin katıksız sıcağı bu isme götürdü beni. Çok da sevildi.

 

Faruk Bal :Hangi şairlere yakın bulur kendini Adnan Gül? Kimlerden beslenmiştir?

 Adnan Gül: Bu kısacık cümleyle başlayan soru, benim çok kolay veremeyeceğim, uzunca bir cevabı kapsayabilir. Peşinen söyleyeyim beğeni sınırlarımın içinde şair çok, ama hiç kimseye yakın durmayı da, oturup düşünmedim. Böyle bir ihtiyaç doğruluğundan da söz edemem. Bu nedenle de “işte aradığım budur” diyebileceğim, bütün isimlerle kısmen de olsa sorunlarım yok değil. Abartı falan sayılmasın dediğim. Üstelik içinde isim barındırmayı gerekli kılan sorular, eskisi kadar masum değil, öyle anlaşılmıyor da. Doğru tespitlerin bile tadı kaçtı, sanki bu davranışlar, referans odaklarını daha bir meşrulaştırmakta. Hep düşünürüm isim yarışında olanlar, kimleri, hangi şiir beğenisi temeline oturtarak bu sorulara karşılık sıralarlar, kayıtsızlığa ya da duygusallığa neden olurum kaygısı yaşanmaz mı? Her şeyin mal anlamında ucuzu anlaşılır, edebiyat ilişkisi içerisinde, en azından bu manada bir pazardan iyice sakınılmalı, ben bir şeyleri kestiremiyor olabilirim de. Yine de bu konu, üzerinde hassasiyetle durulması gereken bir durum.

Yaşadıklarımı, sunulan olanakları, ya da olanaksızlıkları, okuduklarımı, gözlemleyebildiklerimi, bir noktaya kadar özelleştirebilirim.

Garip gelecek ama, mutlak belirtmem gerek, son dönemlerde şiir dışındaki şiirsel metinlerden daha farklı sedalar aldığımı, bu çağrışım zenginliğini kendi sedama dönüştürme çabası içerisinde, daha mutlu olduğumu söylemeliyim. Yaşamı anlamlandıran bütün unsurları tanımasam da, her varlık beni fazlasıyla ilgilendirir. Kim ya da kim’lerden  çok, bu yelpazeyi destekleyenlerdir, yoğunlaştığım alan.

Beslenme konusuna gelince, sistematik bir beslenmeden söz etmem doğru olmaz… Böyle bir şansım bugün bile yok. Hele yasaklı dönemlerde, tamamen tek yönlü beslenmeden kaynaklanan, hatta obezliğe varan sorunlar yaşadığımı belirtmem lazım. Eskiden var olan okuma tutkum, açlığım, sağ olsun  bir noktadan sonra, olur olmaz okumalara da yöneltti. Bu karmaşa bile, bence çok önemi olan, “seçme yetisi” hakkında, belirli bir aşamaya kılavuz oluşturduğu için anlamlı. Yol gösterici olmayı sağlıklıca başarmış her okuma, çok önemlidir. Seçmek edimi dediğimiz insana has bu değer doğru tanındıkça, okumaların ne oranda zararlı olduğunu, fark edebilmek de, bir başka zenginlikten sayılabilir.

 

Okumanın sürekli yararlarıyla söze başlayanlar, durup biraz daha düşünmeliler. Şekli ve sınırı olmayan bu davranışın, hangi aşamadan sonra, zarara dönüşebileceğini, hatta buna inanmanın çok da zor olmadığını, böyle bir tespitin varlığının daha sağlıklı düşüncelere yönlendirebileceğini…  

 

 

 

Faruk Bal :Kitabınız iki bölümden oluşmuş. Birinci  bölümde şiirin söyleyiş şekli eski şiirlerinizden ayrılmış gibi geldi bana. Daha kapalı bir anlatımı olan, daha zor okunan şiirler yer almış ilk bölümde.  Şiirlerdeki dipnotlara  baktığımızda da  sanki bir ‘ekmekler tarihi’  olduğu sanısına kapılıyor insan. Sizi ekmekle buluşturan nedir? Niçin ekmeklerden çıktınız yola?

 Adnan Gül: Sorunu tersinden cevaplayım istersen. Şiiri en fazla hak eden değerlerin, şanssızlığı mı diyeyim bu duruma, ayrıntı muamelesinin bahtsız cazibesi mi? Nedense hep böyle ama, sahip olma duygusu, ölümü her noktada meşrulaştırmak gibi garip bir güce sahip… Oysa yakınımızdakiler, bastığımız yer, ideallerimiz, yediklerimiz, bizi hayatla mücadelede tek var kılanlardır. Önemli bir şeylerin karşılıklarıdır bunlar. Ne yazık ki bu değerler, çok mutlak bir karşılığın unsuru gibi algılanmamakta. Bizde böyledir, dost dostu sevmek adına yaralar… Sonra da döner, haklılığı kanıtlarcasına atasına sığınır. Çünkü orası bir başka tescil merkezidir. Neymiş de “tabakçı sevdiği postu yerden yere vururmuş”.  Her ne hikmetse, burada göz ardı edilenden hiç söz edilmez. Tasavvufun erdemi daha da müthiş, “ne kadar incindiğine değil, ne kadar incittiğine bak” der. Söylenmemiş ne kalıyor ki geriye. Bu iki örnekte bile, hangi anlayışa yakın durduysak, ona göre biçim aldık demek değil mi? Çünkü kültürel varlıkların, yaratım sürecine, “doğru” girişi, bir tercih sonucudur. İnsan, doğası üzerindeki farklı sınırları ve o sınırların mihenk taşlarını, yaşam felsefesini, kültürel değerlerle belirler. En ala bir yanlışı, geleneksel sınırlar içerisinde kabul görmüş yanıyla öne çıkararak değerlendirirseniz,  haklı olduğunuzu, en etkili biçimde izah etmiş sayabilirsiniz. Ancak bu arada konu olanlar, zaman aşımına uğramış, yanlış olma ihtimali güçlenmiş eski bir doğrudan da, söz ettirebilir.  Ayırım hassasiyeti dediğimiz şey, bu noktada çok daha gerekli. Özellikle anlayış deformasyonuna uğrayan düşünceleri, karşıtlıklarıyla irdeleyerek, tek tip bakışlarla oluşan sıradan ezber şablonlarını sarsmaya çalışıyorum. Dünyaya açıldığınız nesnenin, ne olup olmadığını, sorguluyorum. Doluluk, boşluk oranıyla parametreler oluşturmadan, üzerinden ufacık dokunuşlarla atlanan “yoğunluk” “tekrar” denen kavramlar şu an neyi ifade eder, tartışmasını yineliyorum. Hayatın gerçek değerlerini ve o değerlerin hak ettiği, yürek atışlarını önemsiyorum. Bu noktada başlayan şiir ve onu var kılan dil, belli bir bilgi temeline dayalı unsurlarla, dayanı ilişkisi oluşturmakta. Dolayısıyla ilk bölümdeki şiirler, aracılığımla kendi dilini, sahip olduğum bilgi temeli üzerinden var edebilmiş şiirleri kapsar. Belirli bir aşamadan sonra bu dile, ekmeğin-emeğin dili bile denebilir. Beni ekmekle, suyla buluşturan, sorguladığım edebiyat yaşamımın yanı sıra, yaptıklarımın ne kadar bana ait olduğu gerçeği ve yüzleşme merakımdır. Edebiyatımızın doluluğu, karşıt bir boşluğun oranından daha fazla değil.“önce bulut sonra suyum” kitabımdaki su kültü oluşturma çabam, bu kitapta da, bilebildiklerim ve yaptıklarımla, hak ettiğince ekmek kültü merakına dönüşür. Arkasından da ömrüm yeterse “hava” da sıra, beni çok ilgilendiriyor.       

 

 

Faruk Bal :Ben yine ilk bölümden devam edeyim. Benim şaşırdığım şeylerden biri de -ağırlığı ilk bölümde olmak üzere- şiirleriniz  değişik şairlerden, özdeyişlerden atasözlerinden alınmış dizelerle başlamış. Ancak şiir okumalarımda rastlamadığım -eksik okumalarımız olmuştur muhakkak. Bunu daha önce kullanan şairler varsa, beni bağışlasın -  bir şeye rastladım ilk bölümdeki  bazı şiirlerinizde. Örneğin iki yakalı uç noktaları’ (syf:18) şiirinizi ele alalım. ‘köpükten ötesi yar:’, ‘ aşka dik güzelleme:’, ‘ yarım dua:’  gibi bölümlemeler yapılmış ve dize sonlarında iki nokta üst üste işareti kullanılmış. Bu noktalama işaretinin şiirlerde kullanıldığını ilk kez görüyorum ben. Bu konuda neler söylemek istersiniz?

 Adnan Gül: Çok dikkatli okursun, senin adına müthiş bir farklılık olmalı bu, teşekkür ederim. Ekmek için söylenmiş ulaşabildiğim sözleri ve şairleri bu kitapta toplamak istedim. İlhan Berk, ekmek için “hakçıdır (halkla düşüp kalkar bir çoğunluk adamı olarak) der. Çok etkilendim bu dizeden.

Kitabın göbek adına, benzeri dizeleri buluşturduğu için, “vefa toplantısı” da denebilir.

“:” işaretine gelince, bir kere noktalama işaretlerini çok seviyorum. Yanlış yerlerde kullandığımı söyleyen dostlarım da var, ben onlara, her şeyin özel yerleri de olmalı diyerek, kitaplarımı imlaya açtığımı söylüyorum. Göz ardı edilen bu işaretler gerçekten çok değerli. Söylemekten imtina ettiklerimi ya da söylemeyi beceremediklerimi, onlara bırakıyorum. Benim yerime içten olarak bir şeyler eklemeleri ya da susma çabaları, müthiş bir destek. Kitaplarımda kullanılmış her öğeyi, Nuh’un, gemisi için tercih ettiği anlayışla, önemsiyorum. Kendisinden yüz çevrilen ne varsa, benim esasımı oluşturmakta. Alfabede, Türkçe başlamayan kelimelerden tutun da, ben onlara “dil azınlığı” diyorum.  Ufacık işaretleriyle destek olacağını hatırlatan, diğer sembollere varıncaya kadar, hepsiyle el ele olmak istiyorum.

Başkası kullandı mı, inan ben de bilmiyorum, bir ilk olsun maksadıyla da yapmadım. Olsa ne fark eder ki Faruk…Sadece, tercihli göz ardı edilmişliğin dahi, bir noktadan sonra, vefayla çakışacağına inandığımı hatırlatmaktı maksadım. Yerlerini doğru seçtim umarım, onlar benim bazen tamlanma, bazen eksilme araçlarımdır. Onlarla daha kolay varım…  

 

 

 

 

Faruk Bal :İkinci bölümdeki şiirleriniz birinci bölümdeki şiirlere göre daha kolay okunabilen şiirlerden oluşmuş. Böyle iki farklı tarz şiirler yazmaya niçin gerek duydunuz?

 Adnan Gül: Kitapta iki ayrı şiirmiş gibi duran bölümler, benim iradem dahilinde bir gereklilikten kaynaklanmadı. Varolma sürecindeki şiir, esasının gereğine inanarak, içindeki konunun dilini tercih etti demem, daha doğru.

Çok kolay olmasa da, amacım her zaman için, “farklılığın da bir şey demek olduğu” anlamına gelen şiirle buluşabilmek… Bu konudaki çabalarım “önce bulut sonra suyum” la başlar.  Hayatın esasını oluşturan öğelerin, bilinçli tekrarlarla yoğunluk oluşturacağına, anlamlı bir başka deneyime kavuşacağına olan inancımın sonucudur bu. Anlaşılır diye tanımladığınız şiir, bir tekrarın tarihi süreç içinde, yeryüzüne, dolayısıyla arayıcısına kazandırdığı yoğunluk avantajıdır. Süzülenlerdir de, denebilir.  Tabi ki zaman faktörü de önemli… Çünkü o, olgunluğunu, kültürel birikimini, uygun ortamlara sunmada, daha az kusurludur; esas söylemem gereken belki de buydu. Tabi ki farklılığın heyecanını da dikkate alarak, yapılanların bir şeyleri aşması, çok kolay olmasa da, ayrı bir misyon oluşturur.

Ekmek ve şiirin tarihi, insanı dışında tutan bir zamanı kapsamaz, şiirin tarihi söze, ekmeğin tarihi ise, emeğe dayalı davranışsallığı içerir. Varolma nedenine bağlı olarak, ifade biçimlerinin ayrışması, o kadar doğal ki, keşke ekmeğin diline yaklaşabilsem. Yılmaz Odabaşı ile yazışmalarımızda, kitapla ilgili ekmeğin dilinden söz ettiğimde, bunun kolay olamayacağını, tereddütsüz ve çok net izah etmişti bana. Haklıydı tabi ki… En üst noktada anonimleşen bir dil sözü edilen; bir o kadar da özelleşerek, kurdun kuşun, böceğin, taşın, gölgelerin de dahil olduğu, birikimle, başka manalara bürünen, evrensellik merkezi…

Anladıklarım bu deryanın bana sunulanıyla, ya da ulaşabildiklerim ile, sadece  noktacıklarla sınırlı bir  şeyleri kapsar.

İkinci bölüm için, yine ekmek sıcaklığında, ancak biraz daha alışılagelmiş şiirlerimden oluştu denebilir. Beğeni denen şiire düşman öğe, her vakit için bencil. Şair bu noktayı iyi okuyup buraya takılmamalı. Alışılmış beğeni anlayışında ısrar varsa, farklılık adına yol açanlar için, fazla tuzağa gerek yok bence. Ancak bu bölümde de, ekmeğin dilini unutturmayan, ya da göz ardı edilmesine izin vermeyen özelliklerin, olduğunu da söylememde sakınca yok.     

 

Faruk Bal : İkinci bölümdeki şiirlerinizde doğu’yu geziş var. Diyarbakırlı olduğunuzu, ancak Adana’da yaşadığınızı biliyoruz. Ömrünüzün ne kadarının doğuda geçtiğini bilmiyoruz. Şiirimizde de doğu kökenli iyi şairlerimiz çıkmıştır. Gençlerden de çıkmaya devam ediyor.  Diyarbakırlı olmanız dışında, siz başka nelerde buluşuyorsunuz doğuyla?

 Adnan Gül: Yönler, coğrafi disiplinlerin sınırlarıyla farklı bir anlam, felsefi disiplinlerin açılımıyla farklı anlamlara gelir. Coğrafya kültürü ve hüviyetimdeki bilgilere dayanarak, kendimi hiçbir yere tam aitmiş biçimiyle izah edemem. Çünkü bu bilgiler matbudur, şiiri konu etmeye  yeter mi, bu bile tartışılır. Neden biliyor musun? Başlanılan yerle, (bunu doğum yeri say) bitim arasında, çok doğru bir ilişki var. Bu ara, öylesine yaşanmışlık mantığıyla doldurulmalı ki, iki uç ya da zıt sayılır her nokta, zamanla her zeminde kaynaşma özelliğiyle baş başa kalmayı öğrendikçe, tepki ve çelişkileri şiirleştirebilsin.

Benim sözünü ettiğim doğu, bu yaklaşımın insani doğusudur, yani coğrafyanın doğusundan öte, ilk özle tanışılan yer… Değerlerini algılamakta zorlanmayan, vicdani ölçüleri en az hasar gören, tüketimle var olmayı düşünmeyen, üzerinden hak hukuk ışığı eksik olmayan, mutlak incinen ama incitmekten de sorumlu olanların doğusudur. Bu gerçeklerin sınırlarını açabilmek, müthiş varlık olmalı… Şiirim, bu değerleri baş öğe olarak kabullenir. Benim gayretim de aynı yönde. Çok garip gelecek ama, hala yoğunlaşmış saflığı önemsiyorum. Bu değeri doğru tanımladıkça, şiiri, sıradan ilişkilerin aracı olmaktan kurtaracak önemde görüyorum. Eğer doğruysa, bu kazanımı, insanın doğduğu yerin sağlaması ne müthiş bir şey …

Abartı değil, neredeyse her noktada insan doğasından uzaklaşan bir yaşam sürdürülmekte. Eğitim, bilim, teknoloji denen bütün araçlar, bu uzaklaşmayı desteklemek uğruna ne yazık ki lüks çabalar içerisinde. İnsan doğası desteklenerek, eğitilmiş bir toplumda yaşadığınızı hissetmemeniz bundan. Sorun burada işte.

İçinde bulunduğunuz noktadan bakarak dahi, bütün yönlerimiz değişmekteyken, ben yine de içindeki cıvanın en azından bu anlamda tartışılmadığı, pusulaya inanmak istiyorum. Keşke insanlığın sadece doğusu bu değerlerle anılıyor olmasaydı…

 

Faruk Bal :Daha önce başka bir şaire de sordum. Aynı soruyu size de sorayım… Günümüzde kimi şairler, manifestolar yayınlasalar da, etkili bir şiir topluluğu ya da Garip, İkinci Yeni gibi etkili şiir akımları oluşturamıyorlar. Şiirin hayattan gittikçe çekildiğini gözlemliyoruz. Şiir eski etkisini bulabilir mi tekrar, ne dersiniz?

Adnan Gül: Bu nokta hem çok önemli, hem değil… Yine de “oluşmak” dediğimiz şeye inanmak lazım, zor ama en sağlıklı gelişim biçimidir o. Bir şeyin dinamiğindeki gücü yok saymayarak, ya da en azından o güce eşit bir başka güç kullanarak, bir dengeyi sağlamak mümkün. Bu yaklaşım, anlaşılır da. Önemiyle bir şey gelişmiyor ki… “Oluşan” la kimsenin bir derdi yok, “oluşturmak” la başlayan çarpıcı hevesler, güçsüz anlayışları, olması gereken gücün yerine koymaya çalışmakta. Peki böyle müdahalelerle doğrunun işlevsel olması mümkün mü? Oluşumunu tamamlamayan bir taştan, toprak yapılabilir mi? Yapılsa bile, anladığımız canlı mikroorganizmayı, yani toprağın hayatiyetini sağlayan dinamik var edilebilir mi ? Mesele bu işte, bunu algılamak gerçekten çok mu zor? Nedir bu yarına kalmakla başlayan panik hali, acelecilik?

 

“Garip Hareketi”  önemli ama “oluşturulmuş” bir harekettir, ömrünün kısalığı, oluşturuluş nedenine bağlanabilir. “İkinci Yeni” önemi henüz bile tam olarak anlaşılamamış doğru bir “oluşumun” örneğidir. Kök ve dal zenginliğini oluşum gücünden alır. Ömrünün uzunluğu buna bağlıdır. İki hareketi de, ilişkileriyle, zıtlıklarıyla, çok doğru tahlil etmek gerek.

İlginç ve yeri gelen örnek diye vermek istiyorum. Geçenlerde Adana’da yapılan bir söyleşi için Veysel Çolak davet edilmişti. Hem manifestosunun sözcüsü olarak, hem şiirini anlatmak üzere burada olduğunu belirterek sözüne başladı.

Şiirin ve sanatın gücünü başat kılarak, bitirdiği ilk bölümden sonra, manifestosuyla ilgili bölümden de başlıklar halinde kısa değiniler sundu. Sorular kısmında, konuşmasında ısrarla öne çıkardığı şiirin sanatın gücünden yola çıkarak, sorduğum soru şuydu. “bunca güce sahip bir varlığın hayatiyetini sürdürmek için, sizce, en azından şimdilik, bir başka güce gerçekten ihtiyaç var mı, yoksa başka kaygılarla mı yapılıyor bu çalışmalar? Şiir sırf bu yaklaşımdan dolayı da, bir başka kayba uğramıyor mu?

Veysel Çolak’ın verdiği cevap hangi nitelikteydi biliyor musun? “Çok fiyakalı ama boş bir soru”. İşte şiirin hiçbir dokusuyla uyuşmayan, izaha muhtaç bir tespit... Oysa ben o boşlukta, şiirle yer almaktan son derece mutluyum. Takdirlerinize sunulur. Hoşgörüsüz anlayışların içinde kim olursa olsun, oluşum için gerekli vakti, diğer öğeleri, bir kenara bırakın, manifestodan söz edebilir mi?

Behçet Yani’nin “Seza Dergi” için yaptığı söyleşide de demiştim. Şiir ki hayatın en tanınmış tadı, ne yazık ki tuz gibi bir şey, kimsenin kayıtsız kalamayacağı, herkesin kısmen de olsa tadından bir şeyler anladığı bir üst gerçek… Peki kimse bu vazgeçilmez tadı ihtiyacından fazla alır mı? Lojistik amaçlı kullanır mı? Ben bu noktadayım. Tuzun önemi bu anlamda tartışılmıyor, yeri belli ama kimse onu avuç avuç tüketmiyor da. Şiiri rahat bırakılsın, yanlış noktalardan başlatılmaktan da vazgeçilsin, kendi dinamiği, onu hak ettiği yere doğru yol almaya zorlar, o andan itibaren öncelikle sizi, sonrada yaptıklarınızı korkusu alabilir. Şiirin olağan gücü budur ve hayat içindeki yeri de, tuz kullanımı oranındadır. Olağanüstü hallerde şiire yüklenen yük, geçici bir kimlik taşımaktan kaynaklanan, zorunluluklardan doğmuştur. Taşkın suyun esas yatağına, eskisinden daha sakin döndüğünü babam söylerdi … Üstelik, tek şiir okuduğunu da görmedim…

 

Şiir, hayatla her noktada varlığını tartabilmekte. Şair kendini sorgulamalı önce, yaptığını meta anlayışından hızla kurtarmalı. Şiir, şairine has özel olanakları hiçbir dönemde tanımadı. Şiirin sınırları dışında kalan beklentiler unutulmalı. Bu işi yapanların erdeminden söz edilecekse, ezalı bu tercihin karşılığı olan, halislik ve şahsilik, her zamankinden daha önemsenmeli.  Beklentilerimizi, şiir üzerinden gerçekleştirme çabalarından vazgeçelim. Her şeyin kendi doğrusu kendi içindedir. Bize düşense, onu, anlayacak, yorumlayacak  kabiliyet ve olgunluğa taşımak, en azından kendimize sadık yaşayabilmeyi öğrenmektir. Esas değişimin kaynağı da, bu merkez olmalı …   

 

Faruk Bal :Söyleşi için teşekkür ederim.

Adnan Gül:  Ben teşekkür ederim Faruk, sıkmadım umarım, gecikmişliğimi de bağışla…

 

 

Kalıcı Bağlantı
Etiketler : ADNAN GÜL İLE SICAK VESİKA ÜSTÜNE SÖYLEŞİ

SALİH BOLAT’LA “AÇILMIŞ KANAT” ÜZERİNE SÖYLEŞ

6/4/2008 · Kategori: Soylesi

 

 

Faruk Bal- Yeni yayımlanan şiir kitabınız “Açılmış Kanat” ta turistler, mülteciler, piknik ateşleri, çalan telefonlar, işportacılar  gibi günlük hayattan bir çok figür ve nesne girmiş şiirlerinize. Hem güncel hayatla ilgilenen, hem de doğaya bu kadar yalın bir sesle bağlı olan Salih Bolat’ın  şiirlerini dünden bu güne hangi kaynakların beslediğini anlatabilir misiniz?

 

Salih Bolat- Şiirimi besleyen kaynaklar, gerçekten, yaşamdan başka bir şey değil. Doğal, toplumsal, bireysel, maddi ve manevi boyutlarıyla bütün yaşam. Ama ne kadar beslendim, bilemiyorum, onu şiirlerimde görmek mümkün. Şiirde oluşturduğum sesin, herkesin sesi olmasını nasıl sağlayabileceğim sorunu, her zaman başlıca sorunum oldu. Çünkü şiir dili bir yerde, şairin öznel duyarlılıklarının nesnelleşmesini sağlayan bir dildir. Yok eğer burada, esin kaynaklarımı soruyorsanız, sanırım çocukluğum, bilinçaltım ve düşünsel kişiliğim, bu kaynakların bulunduğu, birbirine komşu üç ülkedir. “Şiirimi besleyen kaynaklar” ile ilgili soruyu biraz daraltarak, “kültürlenme sürecim” ile ilgili sorarsanız, şunları söyleyebilirim:  Şiirin kaynağının yaşam olduğunu düşündüğüm için, yaşantı zenginliğinin, şiiri de zenginleştireceği kanısındayım. Bu yüzden de, şairin birçok yaşantıya tanıklık etmesi gerekir. Sinema, roman ve öykü, yolculuklar, resim, müzik, doğa görüntüleri, dağ yürüyüşleri, nesnelere dikkatle bakmak, insanları görmek ve dinlemek ve en önemlisi başka şiirler okumak, yaşantı tanıklıklarının çeşitli yollarıdır.

 

F.B.- Kitabınızın adından yola çıkarsak, Açılmış Kanat bize neleri çağrıştırmalı?

 

S.B.-Açılmış Kanat...Kendini boşluğa bırakmadan önce alınan karar ve olanağın bilgisine ulaşmak için girilen tehlikeli süreçte bir güvenlik önlemi. Evet, müzik seslerin uyumuyla anlamlara; şiir ise anlamların uyumuyla müziğe ulaştırmıyor mu bizi? Ama hangi anlamlar? Dünyanın ve yaşamın şu gördüklerimizle, şu duyduklarımızla ve şu söylediklerimizle sınırlı olmadığını, duyularımızın dışında da bir anlamlar evreninin olduğunu hissediyoruz. Ama doğal dilin gücü bu evrene özgü anlamları ifade etmek için yeterli değil. İşte bu anlamlar evrenini, en azından kendi duyularımın sınırları içine çekebilmek için şiir yazıyorum. Boşluğun altını çizmek, onu kareler, yuvarlaklar ya da üçgenler içine alabilmek için... Bu yüzden taşları dinliyorum, bulutları anlamaya çalışıyorum, ateşin kaygısını, gecenin dilini, gölgenin tarihini bilmek istiyorum. Mültecilerin öykülerini, sınır boylarından gelenlerin anlattıklarını aklımda tutuyorum. Böylece, benim için yabanıl olan dünyayı ilk kez kendim biçimlendirmiş oluyorum. Bu çaba beni yeni anlamlara ulaştırırken, sözcüklere ilk kez benim dokunmama, dili ilk kez benim biçimlendirmeme olanak tanıyor, dünya karşısında bir yaban olan beni uygarlaştırıyor. Zaten T.S.Eliot, “Şiir insanlığın uygarlık öncesi düşünme biçimidir” dememiş miydi? “

 

F.B.- Önceki kitabınız, Gece Tanıklığı’nı da anımsarsak, tanıklık etmeyi seven bir insan olarak, Açılmış Kanat adlı kitabınızda uzun soluklu oluşuyla büyük yer tutan, ”Güz Şarkısı” şiiri için de bir yaşantının tanıklığı denebilir mi?

 

S.B.- Elbette denilebilir ama bunun bir şiirsel tanıklık olduğu unutulmamalı. Yani romanın ya da öykünün yaptığı gibi, bire-bir tanıklık değil. Çünkü roman ne kadar yazarın imgeleminin ürünü olursa olsun, dünyevi bir evren sunar. Romanda, bildiğimiz zaman ve mekan boyutları içerisinde gelişir her şey. Tanıdığımız karakterler ya da bireyler vardır. Oysa şiir, yabanıl ve ilkel bir düzlemden yapılan tanıklıktır. Eliot’ın dediği gibi, insanlığın uygarlık öncesi düşünme biçiminden yapılan bir tanıklıktır. Bu yüzden de şiir, kronolojik anlamdaki zamanın ve insanların kendilerini güvenlik içinde hissetmeleri için oluşturdukları mekanların dışında  ve ötesinde bir dil ile ifade eder tanıklığını. Şairin evren karşısındaki sürekli şaşkınlığı, sürekli sorular sorması bu yüzdendir. Şunu söyleyebilirim: Şiirin tanıklığı, herhangi bir yaşantıyı aydınlatmak, herhangi bir duyarlılığı onaylamak, herhangi bir duyguyu etkili biçimde ifade etmek gibi bir tanımlamanın dışındadır. Roman ve öykünün, sık sık sosyolojinin işlevini yerine getirmeye çalıştığı görülmüştür. Özellikle ülkemizdeki gelişen romana bir bakın: Ya gecekondu sorununu, ya köylülerin sorununu, ya kentli bireyin açmazlarını saptamaya  çalışır. Bunlar bence romanın olanaklarından yararlanarak yapılmış, az buçuk sosyolojik çalışmalardır. Gerçekte roman ve öykü de şiir gibi, insanlığın uygarlık öncesi düşünme biçiminin modern dile yansımasıdır. Böyle olunca, ne gerçek şiir yaşamın bire-bir tanıklığıdır, ne de gerçek roman. Bu, edebiyatın hiç bir işe yaramadığı anlamına gelmez. Tam tersine, şairlerin ve yazarların, yapıtlarında ürettikleri yeni, farklı etik ya da başka değerler, yapıtlarında ürettikleri “olanak bilgisi”, en az bilimsel bilgi kadar önemlidir.

 

F.B.-Metin Celal “Yeni Türk Şiiri” adlı çalışmasında –anımsadığım  kadarıyla- 80 sonrası şiiri değerlendirirken genelde 80 öncesi toplumcu kuşak şairleri için şiiri yeterince bilmedikleri, toplumcu oldukları halde toplumsal eylemlerde görünmediklerini yazmış. Hatta kaynakça bölümünde sizin Yarın dergisinin  Kasım 85 sayısında Şiirimizde Olumsuz Gelişmeler adlı yazınız da gösterilmiş. Siz de 80 sonrası öne çıkan ve şiiri bilen  şairlerdensiniz. Ancak toplumcu damar daha belirgin şiirlerinizde. Metin Celal’in bu değerlendirmeleri hakkında neler düşünüyorsunuz?

 

S.B.-  Her şeyden önce, dikkatinizden dolayı sizi kutlarım. Şiirimizin gelişim sürecini yakından izlediğiniz belli oluyor. Metin Celal’in yaklaşımlarına kısmen katılıyorum, kısmen de katılmıyorum. Şiire görevci bir kimlik yükleyen şairlerin, estetik kaygıyı geri plana ittikleri dönemler olmuştur. Ama zaten şiirimizin modernleşme sürecine baktığımızda, bugün gelinen noktada bile, öyle çok önemli bir poetik birikim sağlamış olduğumuz söylenemez. Eleştirinin yetersiz olması da, bir yerde şiirin bilgisel boyutundaki birikimimizin yetersiz olmasının bir sonucudur.  Ama 1940 kuşağı toplumcu şairlerimizin, estetik bilinçlenmelerinin yeterli olmadığı da bir gerçek. O birikimle bile iyi şiirler yazan şairlerimiz olmuştur. Ahmed Arif buna iyi bir örnektir. Bana gelince, Metin Celal’in söz konusu yazısının üstünden yirmi yıl geçmiş. Ben yedinci şiir kitabımı yayımlamışım. Metin Celal’in bugün aynı düşüncede olduğunu sanmıyorum. Ama hiç bir yoksul ve sömürülen ülkede, içinde yaşadığı toplumsal gerçekliğe sırtını dönmüş, yalnızca artistik kaygılarla sanat yaparak kendini var etmiş bir sanatçı hatırlamıyorum. Arjantin’li Borges  karşı örnek olarak verilebilir. Ve denebilir ki, “ülkesindeki faşist cuntanın başı olan general Pinochet ile arası iyi olduğu halde, bugün dünyanın önemli yazarları arasındadır.”  Oysa unutulmamalı ki, Borges, Arjantin’in gelmiş geçmiş en istisnai Milli Kütüphane Genel Müdürü’dür. Kitap okumaktan gözlerini kaybetmiştir. En şiddetli baskı dönemlerinde, en önemli mücadele yollarından biri, okumaktır! Ülkemizde kitap okuyan bir Milli Kütüphane Genel Müdürü hatırlıyor musunuz? Bugün Türkiye’de şiir, roman ve öykü yazan insanlar bilmeliler ki, 1940’lı yıllarda, Avrupa’da “saf şiir” düşüncesine karşı çıkan görevci şairlerden Eluard, Aragon, Neruda, sanatın varlık nedeninin düş olduğunu öne süren birer sürrealistlerdi. Kapalı (hermetik) şiirin babalarından olan Rene Char, Fransız Direniş Hareketinin önemli savaşçılarındandı. Epik tiyatronun babası Brecht, faşizme karşı savaşan en büyük savaşçılardandı. Öyle uzaklara gitmemize de gerek yok; Türk şiirinde biçimsel ve ideolojik devrim yapmış olan Nazım Hikmet de, çok iyi bildiğimiz gibi, gerçek bir demokrasi savaşçısıdır. Demek, sanatçının aydın olma sorumluluğu ve görevi ile sanatçı sorumluluğu ve görevi asla ters yönlü bir ilişki içinde değil, tersine doğrusal bir ilişki içindedir.

 

F.B.-“elbette taş konuşur /acının yalın diliyle” diyorsunuz, “Şafağın Yolu  IV” adlı şiirde.

Daha önceki kitaplarınızdaki şiirlerinizde de hep bir duruluk, hep bir yalınlık vardı. Salih Bolat “acının yalın diliyle” bir derinliğin susuşunu anlattı diyebilir miyiz?

 

S.B.- Sürrealizmin sinemadaki en önemli uygulayıcısı olan Luis Bunuel’in bir sözünü hatırlıyorum: “ Saygınlık sessizlikte vardır.”  Gerçekten de saygın bir şey yaptığınızı düşünüyorsanız, örneğin şiir gibi, bütün insanlığın iletişim aracı olarak kullandığı dil gibi bir araçla sanat yapıyorsanız, gürültü çıkarmaya hiç gerek yoktur. Üstelik hiç kimse sizi buna zorlamamışken ve gönüllü bir etkinlikte bulunuyorken. Elbette yaşam o kadar yalın değil. Ama her karmaşanın altında korkunç bir yalınlık yatar. Bu yalınlığa ulaştığınız zaman, kendinizi hangi sanat türüyle ifade ederseniz edin, ister heykel ile, ister şiir ya da müzik ile, bütün beğeni düzeyindeki insanlar sizi anlayacaklardır. Yani “iyi” sanat yapıtını herkesin fark edeceği kanısındayım. İşte ben de şiirlerimde, yedi kitaplık şiir serüvenim boyunca, böyle bir yalınlığa ulaşmak için çabaladım. Bunu başarıp başaramadığım, elbette süreç içerisinde değerlendirilecek. Şunu da belirtmeliyim ki, bu “yalınlık” sorunu, bazen farklı yorumlanabiliyor. Örneğin kimi şairler, yalınlığa ulaşmanın bir yolu olan “sözcük ekonomisi” ni, “sözcük cimriliği” düzeyine indirgiyorlar  ve yalın şiir yazmak adına, neredeyse birkaç sözcük çevresinde dolaşan ilkel bir şiir yazıyorlar. Oysa, Melih Cevdet Anday’ın da vurguladığı gibi, her şiir bir dil deneyidir. Şiirsel yaşantıdaki, şiirsel anlamdaki yalınlığa, her zaman sözcükten tasarruf ederek varamazsınız. Bazen de sanat yapıtı olan şiirin içeriğinden, anlamlarından, yaşantı boyutundan tasarruf ederek ulaşabilirsiniz. Şiirde yalınlık, derin anlamlar oluşturmanın önemli bir yoludur. Yalınlık, şiir dilini yarattığı çağrışımların derinlere inmesini engelleyen çapaklardan, fazlalıklardan arındırma çabasıdır. Taşlara, ağaç köklerine çarpa çarpa akan sığ akarsuları düşünün, ne büyük gürültü çıkarırlar. Oysa derin bir gölün büyüsü, sizi kendine çeker.

 

F. B.-Neredeyse her kitabınızda kar ile ilgili şiirleriniz yer alıyor. Bu kitabınızda da kar ile ilgili şiirleriniz var. Kar nedir sizin için?

 

S.B.- Evet, “kar” imgesi, başka imgeler gibi, örneğin taş, yağmur, rüzgâr, tren, gece imgeleri gibi, şiirlerimde yaygın olarak yer alıyor. Kimileri bunları “şiirsel imge” olarak adlandırıyorlar. Sorunuzu yanıtlamaya çalışmadan önce, çok önemli gördüğüm bu durumu biraz açmalıyım. “Ham imge” ile “şiirsel imge” aynı şeyler değildir. “Kar” da bir ham imgedir. Çünkü zihnimizde görsel bir karşılığı vardır. Oysa şiirsel imge, ham imgenin müdahale edilmiş, estetize edilmiş biçimidir; bir anlamın görsel tasarımıdır. “kar için gelmiştim, yeriniz yoktu, sustum” dizesindeki “kar” imgesi, artık bir şiirsel imgedir. “Beyaz bir sessizlik halinde yağıyor kar” imgesinde olduğu gibi. Çünkü kar, buradaki dizelerin ürettiği şiirsel yaşantı bağlamında bir imgedir. Bağımsız değildir. Oysa ham imgeler bağımsızdır. İşte, konuya böyle yaklaşırsanız, sanırım kar imgesinin her şiirde yeni bir görünümle karşımıza çıktığını görebilirsiniz. Bunu başarabildiğim ölçüde, elbette...Sorunuza dönersek, kar benim için şiirlerimde kullandığım bir hammaddeden başka bir şey değildir. Ama kar ham imgesinin kullanıldığı her şiirsel imge, özgün bir durum olduğundan, karın kullanıldığı her şiirsel bağlam için ayrı ayrı değerlendirmek gerekir. Eğer her şiirimdeki kar, size aynı karı çağrıştırıyorsa, hiçbir zaman şiir yazamamışım demektir. Bu da, şiir adına kendince bedeller ödemiş biri olarak, benim için korkunç bir durum olur her halde?

 

F.B.-. “adını koymasak da aşktı/ masada aynı boşluğa bakmak” diyorsunuz bir şiirinizde. Peki aşk nedir sizce, şiirsel bir hammadde olarak ya da şiirsel imge olarak? Şöyle sorayım; aşkın şiirsel değeri ve gerçek değeri sizin için nedir?

 

      S.B.- Öteden beri en zor yazılan şiirin aşk şiiri olduğu söylenir şairler arasında. Oysa aşkın dili, şiirdir.Aşkın, insanların günlük yaşamlarında yer alan (alması gereken) önemli bir olgu olmasına karşın, yeterince dilsel düzleme taşınmaması,  onun yeterince kavramlaştırılmamış olmasını da beraberinde getiriyor. Böyle olunca da, aşk etkinliğinde bulunan bir insan, temelde bir iletişim biçimi olan bu etkinlik içerisinde, dilsel davranışının ne olması gerektiğini bilemiyor. Bu insan eğer görece eğitimli birisiyse, aşkı dilsel düzeye taşımış olan şiir kitaplarına ya da romanlara başvurarak, içinde bulunduğu durumun dilsel karşılığını edebiyatta arayabiliyor. Ama, Edgar Morin’in belirttiği gibi, Devlet Demiryolları memuru , üst düzey bir yönetici ya da bir kamyon şoförü ise, Sabah gazetesinin üçünce sayfasındaki cinayet haberlerinin konusu olma olasılığı yükseliyor.

 

     Ne var ki, aşk bir gerçektir, şiir ise bir yanılsama. Ama aşkın öznelerinin gerçek olması, aşkın da gerçek olduğu anlamına gelmeyebilir. Yoksa aşk da mı bir yanılsamadır?  Gerçi buradaki “yanılsama” ve “gerçek” sözcüklerini biraz açmam gerekiyor: Aşk ve şiir bağlamındaki gerçeği, toplumsal uzlaşmanın, yasalara bağlanmış verili dünyanın öncesindeki “hakikat” olarak kavrıyorum. Yani yabanıl olan, vahşi olan; bilinen deyimiyle, doğal olan! Demek aşk ve şiir, vahşetin çağrısı...Morin de, “ kültürel ve toplumsal bir gelişmeye bağlı olsa da, aşk toplumsal düzene itaat etmez” diyerek, bizi destekliyor. Bütün bunlar bir kültür sorunu olduğuna göre, Fransızlar bu durumu çok önce keşfetmişler ve gerçek için realite, hakikat için verite sözcüklerini bulmuşlar.

 

     Evet, aşk olgusunu toplum dilsel düzeyde açıkça, legal biçimde yaşamadığı için, bu olguyu sanatın, özellikle de şiirin diliyle yaşamaya çalışıyor. Oysa sanatın ve şiirin dili, bir metafordan, eğretilemeden  başka bir şey değildir. Eğretileme: Bir varlığa ya da kavrama, asıl adının dışında , benzediği düşünülen başka bir varlığın ya da kavramın adının verilmesiyle yapılan bir söz sanatı. Diğer bir anlatımla, eğretileme, bir sözcüğün, çok belirgin ya da çok belirsiz biçimde yapılan bir karşılaştırma sonunda, alışılmış anlamı dışında kullanılması. Demek aşkın özel bir dili var. Şöyle de diyebiliriz: Şiir, doğal dil üstüne kurulan, anlamsal çok değerliliğe sahip bir üst dil ise, aşk da bir üst dildir. Öyleyse bu dile sahip olmak, bu dili anlamak, bir öz-eğitim gerektiriyor. Anonim olmayan, tikel ve bireysel olan şiir dili, eğer aşkın da diliyse, demek aşk da anonim değildir, bireyseldir, diyebiliriz.

  

F.B.-Artık 2000’li yılları yaşıyoruz. Günümüz şiirleri için  sizin “su falı” nızı öğrenebilir miyiz?

 

S.B.- Şiirin çok yazılmasına karşın, dolaşımının, dolayısıyla da şiire olan talebin “piyasa” düzeyinde gerilediği bir gerçek. Son yıllarda, şiir yayıncılığı para getirmediği için, yayınevleri ve kitapçılar tarafından ilgi görmüyor. Şiirin aleyhine olan bu gelişme, şiir yazan insanlarda motivasyon azalmasına neden olduğundan, örneğin 1980 öncesi ve hemen sonrası dönemlerde olduğu gibi, şiiri toplumsal kültürlenme sürecinin ön sıralarında göremiyoruz artık. Onun yerine öykü ve romanın geçtiğini görüyoruz. Bu duruma bakarak, şiirin öldüğünü öne sürenler de var. Eğer şiir kendine özgü söylem biçimi olan bir insani etkinlikse, ölmesi söz konusu olamaz. Bu durumda, şiirin öldüğünü öne sürmek, insanın öldüğünü öne sürmek anlamına gelir. Bu gün bütün dünya edebiyatlarında, şiirin bazı işlevlerini, düzyazı, özellikle kısa öykü de yerine getirebilmektedir. O zaman şiirin anlamının evrildiği bir dönüm noktasında bulunduğumuzu düşünüyorum. 1940’lı yıllarda Roland Barthes, şiir ile düzyazı arasındaki farkın niceliksel değil, niteliksel olduğunu belirtmişti. Bu anlamda, niceliksel bir özellik olan “uyum (ritm)” boyutunun, dile şiirsel özellik kazandıramayacağını vurgulamış ve şiirden çıkarmıştı. Şimdi geldiğimiz noktada, şiir adına bırakınız zihinsel çağrışımlara dayanan metinleri, düpedüz öykü olan metinler yazılıyor. Ben şiiri düzyazıdan ayıran farkın niteliksel olduğunu düşünmekle birlikte, bunun tek başına yetmediğini, “uyum” a yeniden dönülmesi gerektiğini düşünüyorum. Ama uyum sorununun da klasik ölçü, uyak gibi tekniklerle sağlanamayacağını, şiiri düzyazıdan ayırabilecek, niteliğe yönelik yepyeni  uyum anlayışı geliştirmek gerektiği düşünüyorum. İşte şiiri düzyazıdan ayıracak bu yeni uyum sorununun, sözcükler düzeyinde değil, anlamlar düzeyinde sağlanması gerektiği kanısındayım ve bu yeni anlayışımı uygulamaya çalışıyorum. Anlamlar düzeyindeki uyumu ise ancak şiirsel imge ile sağlayabiliriz. Anlamın görsel tasarımı demek olan şiirsel imge üzerine yeniden düşünmek, şiirsel imgeyi eskiden olduğu gibi küçümsememek gerekiyor. Çünkü artık şiirsel imge, şiir dilinin vazgeçilmez aracı haline gelmiştir. Bundan sonra, imge ile şiirsel imge üzerine düşünce üretmemiz gerekiyor. Dünyanın en iyi şiirini yazan Rene Char, Adonis, Yives Bonnefoy gibi şairlere bakınız, yepyeni imge anlayışıyla şiir yazdıklarını göreceksiniz.

 

 F.B..- Şiirlerde genellikle umutsuzluk var gibi görünse de, böyle bir izlenime neden olan şeyin, umudun alışıldık imge ya da mazmunlarla yansıtılmamasının neden olduğunu düşünüyorum.  Yanılıyor muyum?

 

S.B.- Gerçek yaşamda salt anlamda, mutlak anlamda umut yok ki! Umutla umutsuzluk iç içedir. Hem umut dediğimiz şey, bu günden çok soyut bir gelecekle ilgilenenlerin işidir. Soyut bir gelecekle ilgili olarak, projesi olanların işidir. Elbette benim de bireysel anlamda bir gelecek projem var. Hatta yanında yer aldığım kimi toplumsal projeler de var. Ama geleneksel anlamda “umut” kavramı, bence yerini “vizyon” kavramına bırakmıştır. Umut, geleneksel aydınlanmacı anlayışın bir sonucu olarak, sınıfsal çelişkilerin keskinleşmesiyle, bence artık “demode” bir kavramdır. İkinci Dünya Savaşı’ndan sonra, Sartre, Camus gibi varoluşçuların sorgulamalarıyla, tarihsel anlamını yitirmiştir. “Barış” kavramı gibi. Bu iki kavram, bence sınıfsal çatışmaları pasifize etmek için üretilmiş ya da zaman içerisinde böyle bir işlev yüklenmiş kavramlardır. Güçlülerin-güçsüzlerin, ezenlerin-ezilenlerin, egemenlerin-tabilerin oluşturduğu toplumsal yapılarda, “umut” ve “barış” kavramları, olsa olsa eşitsizlikten doğan çatışmanın şiddetini azaltmaya hizmet eder.

 

            F.B.- “Açılmış Kanat”ta bol bol sorular soran bir şiirsel dille karşılaşıyoruz. Bazı şiirlerde de yanıt aranıyor gibi görünülse de, insanı boşlukta bırakan bir şiirsel yapıyla karşılaşıyoruz. Yani yine sorular...

 

S.B.- Ben şiiri de felsefe gibi varlığı sorgulayan bir söylem biçimi olarak görüyorum. Şiirlerimde soru kipinin yoğun olarak yer alması, sanırım bunun sonucu. Burada, Hilmi Yavuz’un bir saptaması akla gelebilir: Türkiye’de ve bazı ülkelerde, felsefenin şiir ile yapıldığı görüşü. Bu saptamaya büyük ölçüde katılıyorum. Gerçekten de bakınız bir Melih Cevdet Anday, Özdemir Asaf, Sabahattin Kudret Aksal, Asaf  Halet Çelebi, Hilmi Yavuz gibi şairler, şiirlerinde büyük ölçüde felsefe yapmışlardır. Hilmi Yavuz’a katılmadığım nokta, şiirimizi bütünüyle felsefenin içinde görmesidir. Örneğin benim şiirim, pür felsefe değildir. Aklın olanaklarından yararlanmakla birlikte, imgesel bir dildir. Tikel olan şiirsel dilin  nesnelleşme sürecini kısaltmak için, aklın nesnel özelliğinden yararlanıyorum, hepsi bu.

 

F.B.-Sivas’la ilgili şiirler de var kitabınızda. Anımsatmak acı olacak ama, o gün yanmanın acısını ben de duydum. O ateşin acısı hiç soğumadı. Şiirlerinize baktığımızda sizde de soğumamış...

 

S.B.- Sivas katliamı, Yirminci Yüzyılın insanlık suçlarından biridir. Bu katliam, uluslaşma sıkıntısı çeken ülkemiz için de bir olanaktı bir bakıma. Neydi ulus? İnsan topluluklarının din, dil, ırk, tarih gibi değişkenler konusunda ortak uzlaşımlara, kabüllere  varması değil mi? Eğer toplumun topyekün lanetlemesi gereken Sivas katliamı, din ya da başka bir etken gözetilerek, bir kısım insanlar tarafından lanetlenmemişse ya da bu katliamı yapanlarda haklılık payı aranmışsa, bırakınız ulus olmayı, insanlığın barbarlık dönemini aşamamışız demektir. Kendi sanatçılarını, şairlerini yakan bir halk olur mu? Orada yakılan şairler, benim en yakın arkadaşlarımdı. Dolayısıyla ben de orada yakıldım. İnsan yoksa, inancın bir anlamı var mı? İnançlar, insanlar içindir. Hangi inanç olursa olsun, insanları yakmayı haklı görmez, görmemelidir. Sivas katliamı içimde taze bir yaradır ve hiçbir zaman iyileşmeyecek.

 

 

 

Kalıcı Bağlantı
Etiketler : SALİH BOLAT’LA “AÇILMIŞ KANAT” ÜZERİNE SÖYLEŞİ

AHMET GÜNBAŞ’LA “ÇAĞLAÇAKIR” BİR SÖYLEŞİ

6/4/2008 · Kategori: Soylesi

 

 

- Son şiir kitabınız Çağlaçakır adıyla Papirüs Yayınları’ndan çıktı. Şiirinizde halk edebiyatının sesini çağrıştıran çağdaş bir kırsallık var. Bu da şiirinizin zorlanmadan okunmasını, kolay anlaşılmasını sağlıyor. Yaşamın bu kadar karmaşıklaştığı bir zamanda sizi bu söyleme çeken nelerdir?

- ‘Çağdaş bir kırsallık’ mı? Bu sözü sevdim. Doğru. Şiir sözel bir tür. Her ne denli masa başında yazıp çatıyorsak da öncesinde ve sonrasında onu söylüyoruz. Sözcük sözcük, hatta hece hece, harf harf tartıyoruz. Benim şiirimde ‘ezgisellik’ ön plandadır her zaman. İçeriye değil, dışarıya akan bir ses olarak varım. Beslendiğim kaynaklarla doğru orantılı, özellikle halk edebiyatının yalın halidir bu. Ağıtı, sevinci, burukluğu, şaşkınlığı, her şeyi meydanda!.. Ayrıca yalın bir şiire çalışıyorum. Önemli olan karmaşadan yalınlıkla sıyrılmak, dağınıklığı örgütlemek; bakış açısıyla, dil tazeliğiyle bütünsel ürünler sunmak. Ötesi şairaneliktir zaten. Yine de beslendiğim kaynakların çok çeşitli olduğunu söylemeliyim. Duyarlıkça geleneğe bağlanmamak koşuluyla hiçbir olanağı yadsımıyorum.

 

- Kırsallığı çağrıştırmakla birlikte “Ödül/ Top Kesen Amcalar Derneğinden Bildirilmiştir” gibi bazı başlıklara yansıyan muzip bir diliniz var. Bu muziplik umudu da çağrıştırıyor gibi geldi bana. Ne dersiniz?

- Evet, dilim biraz çatallı, yergisellik de şair hali kuşkusuz. Önceki yapıtlarıma bakarsanız, yergisel şiirlerimi ayrı bir bölümde topladığımı görürsünüz. Genelde ise kendiyle dalga geçmeyi huy edinen, ironik göndermeler yapmaktan geri durmayan; bireysel tepkimesi yaşam belirtisine eşit, şiir diliyle aykırılıklar üreten hinoğluhin bir davranış biçimi bu. Bazen başlıklarda uç verir, bazen şiirin içeriğinde. Örneğin Kıyamet şiirinde yoğun bir devlet eleştirisi var. Ben ülkemin cuntayla yönetildiği dönemlerindeki “Asmayalım da besleyelim mi?” diye densizleşen çokyıldızlı öfke sahiplerini top kesen amcalara benzetirim. Ha top kesmiş, ha baş sallandırmış! Ne fark eder?

 

- Kitabınızın “Kıyamet” adlı ilk bölümünde Filistin, Afganistan, tinerci çocuklar, Sivas katliamı ile ilgili şiirleriniz var. Sanatçının çağına tanıklığına belge sayabilir miyiz bu içerikteki şiirlerinizi?

- Sanatçının çağına tanıklığı vakanivüs kuruluğunda gündelik bir tanıklık değildir. Estetik bir düzeyi olmadıktan sonra paldır küldür güncelin içine girmişsin, neye yarar? Şair mademki ‘öteki’yi dert edinen ‘empatik bir yaratık’, dünyada olup bitenlerden kendini uzakta tutabilir mi? Tutamaz elbette. Sokağa çıktığında gördüğü her durum, her ayrıntı duyarlığına takılır. Sözgelimi Pablo Neruda “Gel gör sokaklar kan revan” demişse o kanı, o vahşeti gördüğü için demiştir. Salt şairin görevi göstermek, ayna tutmaktan daha zordur; o duyumsatmakla sorumlu kılar kendini. İnsani derinliğe yeni boyutlar eklemek... Çünkü şiir insanı özgürleştirir, şiirle toplumsal kargaşa, savaş, sömürü gibi kavramlar yan yana duramaz. Ben de böyle bir duyarlığa hizmet ediyorum.

 

- “Yalnızlık Suları” adlı bölümdeki Sitem adlı şiirinizde Ankara’ya da sitem etmişsiniz. Gerçekten bir şehre niye sitem edilir?

- Elbette bireysel tarihimin izleri, iniş-çıkışları da var şiirimde. Her ne denli Cemal Süreya “Ankara Ankara/ Hey iyi kalpli üvey ana” dese de Ankara benim kentim olmadı hiçbir zaman. Onda büyük bir kırılma yaşadım, tutunamadım. Yani üvey ana bile olsa razıydım beni şöyle bir kucağına alsa. Yıllar sonra Sitem şiiriyle verdim veriştirdim, “Ne geçti eline?..” der gibi. Aslına bakarsanız doğrudan bürokrasiye yönelik -üretmeden tüketen- vurdumduymaz bir kimliği var Ankara’nın. Kimilerine göre “Şiirin başkenti”dir o. Ama kesinlikle benim kentim değil. Nedeniyse şu: “Bir gül atsan kalırdım içimin boşluğuna”. Demek ki çok fazla üşümüşüm!

 

- Kitabınızın “Şairler-Şiirler” bölümünde şairlere ithafen yazılmış şiirlerinizde ithaf edilen şiir izleklerinden yola çıkarak mı yazdınız bu şiirleri?

- Kimi şiir izleği, kimi anı, kimi başkaca bir yaklaşım. Toplamında yazmadan edemediğim durumlar... Ölüsüyle dirisiyle küçük bir galeri yarattım. Örneğin Veysel Çolak’a bir aşk acısıyla yaklaştım, Ülkü Tamer’i “Serçe” şiiriyle koşut düşündüm, Orhan Veli’nin avareliğini ve İstanbul sevgisini “Bir dikişte içeceksin İstanbul’u/ Keder meder kalmayacak masada” diye özetlemeye çalıştım, Zafer Ekin Karabay’ın intiharını meydanlardaki öğrenci eylemlerinin kırımıyla çağrıştırdım gibi...

 

- Şiirle birlikte roman, öykü çalışmalarınız da var. Günümüz şairlerinin yaşayan ustalarına baktığımızda -özellikle sizin kuşakta- öykü ve roman yazan şairler çok az. Şiirin pek kuma kabul etmediği söylenir. İkisini bir arada nasıl yürütüyorsunuz?

- Şiirin kuma kabul etmediği önyargıdan ibaret. Genelde şair kimliği taşımalarına karşın roman, öykü, hatta tiyatroyla ilgilenen çok şair var. Alınız Nâzım Hikmet’i, Attilâ İlhan’ı, Oktay Rifat’ı, Melih Cevdet Anday’ı, Ahmet Hamdi Tanpınar’ı, başkalarını... Benimse böyle bir savım yok. Şiir dışındaki türlere yeterli zamanı ayırdığımı söyleyemem. Kuşağım da öyle... Bunu 70’lerdeki devrimci-romantik rüzgâra bağlıyorum. Şiir gibi çocuklardık ve hep öyle kaldık.

 

- Ödüllü şairlerdensiniz. Ülkemizde de en yaygın edebiyat ödülleri şiir alanında veriliyor. Ödüllerin şairlere ne gibi katkıları var? Ödüllerin bu kadar yoğun olmasının olumlu-olumsuz etkileri hakkında neler söylemek istersiniz?

- Bir kişi her şeye karar veremez. Bu anlamda sınanmak önemli bir gereksinim. Düzeyi, ciddiyeti yerinde olduktan sonra ‘ödüllendirme’ önemli bir kurum. Ben madalyonun her iki tarafında bulundum. Seçtim de, seçildim de... Bu konuda birkaç yazı da kaleme aldım. Ne yazık ki ‘gelişigüzel ödüllendirme’ kirliliği de göze çarpıyor. “Verdiysem ben verdim.” mantığına uygun... Rapor, tutanak hak getire!.. ‘Ödül’ kurumuna asıl kimliğini geri vermeli.

 

- Kitap tanıtım yazıları da yazıyorsunuz. Yayımlanan kimi yıllıklarda şiir ortamına olumsuz bakış açıları var. Günümüz şiir ortamı hakkında sizin düşüncelerinizi öğrenebilir miyiz?

- Ben bardağın dolu yanıyla ilgiliyim. Ama yarım, ama çeyrek... İyimser olmamak için orta yerde bir neden yok. Kesinlikle şiirin dibe vurduğuna inanmıyorum. Var olanı imha eylemine girişirsek işin sonu gelmez. Eleştirmen yokluğunda kolları sıvayan kimi şairlerin poetikaları çerçevesinde değerlendirme yaptıklarını düşünüyorum. Ayrıca şair şairi pek okumuyor. Sığlık mı, tutuculuk mu, ne derseniz deyin. Bu aşıldığında, usta-çırak ilişkisinde yeterli kıvılcım çakıldığında arkası gelecektir. Geliyor da nitekim. Şiirin ayak seslerini duymuyor musunuz? Yıllıklar da akademik bir düzeye oturmalı. Oturmalı ki bakmakla görmek arasındaki fark sağlam temellerle dengelensin.

 

- Dönemeç, Agora, Ünlem gibi dergilerin kurucuları arasındasınız. Tuncer Uçarol’un bir değerlendirmesine göre, ülkemizde 200’e yakın sanat-edebiyat dergisi yayımlanıyor. Anadolu’da bu kadar çok sayıda derginin yayımlanmasının edebiyatımıza getirdikleri/götürdükleri hakkında ne düşünüyorsunuz?

- Evet, sözünü ettiğiniz üç derginin kurucuları arasındayım. Günün birinde başka bir derginin kurucuları arasında yer alabilirim. Eğer söyleyecek yeni bir sözünüz varsa ya da çok farklı bir yerde duruyor da okur kitlesine ulaşamıyorsanız er geç ‘dergi’ amacınızın aracı olacaktır. Aksine “Muhabbet olsun torba dolsun.” diyorsanız, neden-sonuç ilişkisiyle sorgulanmayan dergiler çıkar ortaya. Bunda taşranın suçu yok. Metropollerde de var böyle dergiler. Kim kime dum duma!.. Vitrininde kimi arasan bulursun. Bence dergi salt ‘mutfak’ değil, aynı zamanda bir edebiyat laboratuarı olmalı. Dersine çalışmalı orada herkes. Niceliğin niteliği alt etmesi düşündürücü. Eğer kimi edebiyat öğretmenleri bile elli yıl geriden gelen bir anlayışla kendilerini çağdaş edebiyat için yeterli sayıyorlarsa, bunu kimseye anlatamazsınız. Özellikle şiir için “kalifiye okur” arandığını bilmiyor olmalılar!

- Söyleşi için teşekkür ederim.

- Ben de... Çağlaçakır kal.

 

Kalıcı Bağlantı
Etiketler : AHMET GÜNBAŞ’LA “ÇAĞLAÇAKIR” BİR SÖYLEŞİ

BETÜL TARIMAN’LA YOL İNSANLARI ÜZERİNE SÖYLEŞİ

6/4/2008 · Kategori: Soylesi

               

 

           Hayat denen orman bizi kalabalıklaştırıyor.Tanıklık ediyor geçip giden zamana   

             sular.Ve bizler zamanımızın peşinden gidiyoruz.Başlangıcımıza.

 

                                                           

                Sevgili Betül Tarıman, beşinci kitabınız Yol İnsanları Can Yayınları’ndan yayınlandı.Güle Gece Yorumları adlı kitabınızla şiirinizin dilinin değiştiği, Yol İnsanları ile de aynı anlatım biçimini biraz daha derinleştirerek sürdürdüğünüz görülüyor.Betül Tarıman Yol İnsanları’na varıncaya değin hangi dehlizlerden geçti?

     

                        Bu aslında uzun bir hikaye.Öncesi eskiye dayanan bir serüven.Annemin kitaplara olan ilgisi zamanla bendeki isteği de kamçıladı.Tabi okuduğum kitaplar,bu kitapların ilgi çekici kitaplar olması da ayrı bir etken.Her okuma beraberinde yeni bir okumayı getirdi.Bu süreçte coşkun akan bir ırmak gibi kendi yatağımda akarken zamanla pek çok şairle tanışarak ve okuyarak bugünkü şiirimi kurdum.Fakat bugün gelinen noktada annemin,öncül şairlerin şiirime etkisi olduğu kadar yaşadığım kentlerinde şiirime etkisinin payının büyük olduğunu söyleyebilirim.Yaşanılan kentler,çok kentlilik,hem de Anadolu gibi zengin bir coğrafya üzerinde yaşamak insanı,şiirini zenginleştirmez de ne yapar? O sokaklar,evler,evlerin ruhu,odalar,odalardaki nesneler,kapılar aşklar,ayrılıklar ve çocukluk…Ama yalnız görmek isteyenin görebildiği.İstanbul,Akçay,Trabzon,Kastamonu,Bingöl, Ankara, İzmir,Emirgan… Evet daha çok da Bingöl olsa gerek beni etkileyen mekan.Bu mekanın,beni etkileyen şehrin Bingöl olması ise tesadüf değil.Bir apartman dairesi ile sınırlı İstanbul gibi büyük bir kentten kalkıp Bingöl gibi tek bir caddesi

olan(kırmızı topraklı) bir şehre gitmek beni derinden etkilemişti.Ağaçlar,bahçeler,ırmaklar,Yado Çeşmesi…Farklı bir kültür,farklı bir bakış…

                     Gidilen gelinen ama çoğu kez hep taşınılan evler…Tüm bunlar bende mekan duygusunu pekiştirmekle kalmadı bir de düşünsel anlamda bir değişimi , farklılaşmayı da beraberinde getirdi.Bu nedenledir ki belki de “ toplumsal olanı da evin içinde düşünmeye “başladım.Bu anlamda bakıldığında Halim Şafak’ın ( Bahçe Kasım-Aralık 2002,sayı:32)sözleri burada anılabilir.”Başlangıçta şiirinin toplumsal vurgularından dolayı daha çok coğrafya,-ev,şiir yazanı da coğrafyaya götürür-ile ilgiliymiş gibi görünen Tarıman daha sonraki şiirlerinde coğrafyayı da ,toplumsal olanı da evin içinde düşünmeye başladı.Evin içinde ele aldı.Bunu sağlayansa geçmişi yani çocukluğuydu.Çocukluğunda yaşadığı,yaşamak zorunda kaldığı coğrafyaya dağılmış duran evlerdi”

                 Evet zengin bir coğrafya,zengin bir çocukluk…Akıle Hanım sokağı,Nevizade Yokuşu,Hırka-i Şerif camii,Heybeliada…Bence her şeyin başlangıç noktası çocukluk.Ben mutlu bir çocukluk geçirdim.Tabi bunda yaşanılan mekanlarında payı büyük.Bu da beni,şiirimi zenginleştirdi.

      Buranın , yani şu anda yaşadığım kent Kastamonu’nunsa şiirime farklı bir renk kattığı ise bir gerçek.Farklı bir kültür,farklı insanlar…Burası kimine göre taşra sayılsa da ki bana göre öyle değil.Burada on bir yıl önce geldiğim Kastamonu’da; Dünya Yerel Yönetim Ve Demokrasi Akademisi(WALD) Mahalleleri ve Muhtarlıkları güçlendirme projesi kapsamında Kastamonu’da kurulan Mahalle Evinde gönüllü olarak sanat danışmanlığı yaptım.İmza günleri düzenledim.Dört yıldan bu yana da Aydın Ilgaz’ın destekleriyle Rıfat Ilgaz adına düzenlenen şiir yarışmasının hem kurucusu hem de jüri üyesiyim.Şimdi ise kurduğumuz şiir atölyesinde şiir çalışmalarımız sürüyor.Bir de Toplu Fotoğraflar adıyla bir şiir dergisi çıkarıyoruz.Şiir ve sinemayı birbirine yakın bulduğumdan mı nedir bilmem bir de Kastra Komnenüs’te Bir İkindi Vakti adlı bir kısa metrajlı belgesel film senaryosu çalışmam oldu.Az önce “ Güle Gece Yorumları “ kitabınızla şiirinizin dilinin değiştiği,Yol İnsanları ile aynı anlatım biçiminin biraz daha derinleşerek sürdürdüğünüz görülüyor” demiştiniz.Bununla da ilgili olarak bir şeyler söylemek isterim.Ben özellikle kabul görmüş eğilimlerden uzak durmaya çalışıyorum.Bu yadırganabilir ama önemli değil.Yeni bir dil , yeni bir oluşum beni her zaman heyecanlandırıyor.Tabi bunu yaparken daha önceki anlatım biçimimi biraz daha derinleştirerek,kadınsı,yumuşak bir dille yapmak istediklerimi yapmayı önceliyorum.

 

           Güle Gece Yorumları adlı bir kitap yazmanıza,divan edebiyatında günümüze kadar bir çok şair gül’ü şiirlerinde şiir nesnesi,metafor, imge olarak kullanmasına rağmen; gül,sizin şiirlerinizde Yol İnsanları dahil olmak üzere en sık rastladığınız çiçek adıydı.Gülü yazmaktan ürkmediniz mi hiç?

Siz de nelerle örtüşür nelerin sevincini,nelerin kederini taşır gül? Nedir gül Betül Tarıman için?

 

         Evet benden önce de gül imgesi çoğunlukla yer aldı edebiyatımızda.Divan edebiyatında olsun Halk edebiyatında olsun bunun yetkin örnekleriyle dolu şiirimiz.Ben ahşabın ruhuna dokunmak gibi

güle dokunmak,onun yarattığı hüzün dünyasında dolaşmak ve yeni bir söylemle olsun şiir paletine bir renkte ben katmak istedim. Zaten bu durum kitaplarımın ruh durumuyla da örtüşüyordu.Bunu ne kadar başarabildim bilemiyorum ama işte bu yüzden onun göze görünen güzelliğinin dışında ; açılışı kapanışı ve geceye solması bana verdiği heyecan ama daha çok da hüzün…Çağrıştırdığı anlamlar dışında güle başka anlamlar yüklemek için gül…

         Evet tam da bu nokta da her şeyin mekanikleştiği bir çağda güle kattığı anlamlar bakımından sözü şair Baki’ye bırakmaya ne dersiniz? “ O gülen gül,daima can bülbülünü seyreder, / başkalarının nasibi iyilik , lütuf; benimki uçsuz bucaksız keder”.

 

          “ İçimde / çalışılmış bir yalnızlık var” diyorsunuz bir şiirinizde . Sizin deyişinizle, “eğitimli” bir yalnızlığın şiirlerimi Yol İnsanları’ndaki şiirler?

  

           Yalnızlık aslında hepimizin mayasında var.Yaşadığımız mekanlarda hepimiz yalnızız.Evlerde ,avlularda,gölgesinde bir ağacın durmuş bakarken ilk aşkına gençliğimizin.Hayat denen orman bizi kalabalıklaştırıyor ve tanık ediyor geçip giden zamana .Ve bizler zamanımızın peşinden gidiyoruz,başlangıcımızın.Bu nedenle ki hepimiz yalnızlık ağacına salıncak kurmuş sallanan çocuklar değilmiyiz.Yıldızlarsa dünyanın çevresine bağdaş kurmuş ağlayan harfler.Yalnızlık fişeği bize yol gösteriyor  ve bizler bu yalnızlık fişeği nereyi gösterirse oraya gidiyoruz.Evet bu nedenle Yol İnsanları’ndaki şiirler için “eğitimli” bir yalnızlığın şiirleri diyebiliriz.

 

              Kardan Harfler ile Yol İnsanları adlı kitaplarınızda bölüm adları dikkatimi çekti .Kardan Harfler toplu fotoğraflar I,toplu fotoğraflar II,toplu fotoğraflar III bölümlerinden oluşuyordu.Yol İnsanları’nın birinci bölümü Biz Biraz da Fotoğraflarımızdık (Mario Levi ) olarak adlandırılmış.Kardan Harfler bir anne kitabı gibi geldi bana . Yol İnsanları ile Kardan Harfler arasında yorum teknikleri ve temaları farklı olsa da , bir bağ kurmamız gerekiyorsa, nasıl bir bağ kurabiliriz?

 

                 Ben şiirleri, şiirlerimi bir fotoğrafın ya da filmin bir karesi gibi görüyorum.Her karesinde bir anlam saklı,her kare bir başka şeyi çağrıştırıyor. Üçüncü kitabım Kardan Harfler dediğin gibi bir anne kitabıydı . O kitap annelik duygusunu  henüz yaşadığım bir süreçte yazılmıştı.Anneye olan özlem de buna eklenebilir.Tabi yakın akrabalar,komşular,sokaklar evlerde.Güle Gece Yorumları (Can Yay. 2002 ) nda ise meselelerin altını çizmiş “ kavramlar,mekanlar,eşyalar,ilişkiler” üzerinde durmuştum.İki bölüm halinde düşündüğüm Yol İnsanları adlı kitabımda da yine “ Biz Biraz da Fotoğraflarımızdık” derken kendimizden geçip giden zamana,zamanın birey üzerinde yarattığı etkilerden söz ediyorum.Bunu da bir fotoğrafın karesine sığdırarak yapmaya çalışıyorum. Aslında benimle daha önce yapılan bir söyleşide söylediğim gibi içsel konuşmalar şeklinde yazılmış tek bir şiir bu yazdıklarım.Gittikçe küreselleşen dünya içerisinde boğulmuş, yıpranmış yaşanılan çatışmaların,yalnız bir kadının şiiri.Ben özellikle bu kitabımla  gittikçe yalnızlaşan insanı,kadını,kadının zamandaki giderek artan yükünü, sorumluluğunu söylemek istedim.Biraz ağrıtan ama kadınsı bir söylemle.

 

         Yol İnsanları’nda “ terimle kızaran bir elma tadı biçtim her hevesten” diyorsunuz.Şiirlerinizi okuduğumuzda “ söylemek önemlidir” deseniz de ;acılarıyla susan , susmalarıyla acıtan kadınları anlatmışsınız sanki. Yanılıyor muyum?     

 

           Tarihsel süreç içerisinde geri bırakılmış  kayıp,buruk bir kadının şiiridir Yol İnsanları.Yaşam karşısında giderek yalnızlaşan kendine yabancı bir kadının şiiri.Onun yalnızlığı , hayata karşı duruşu çatışmaları,öfkesi anlatılır bu kitapta.Bu yapılırken de erkek de görmezden gelinmez.Çıkılan bu içsel yolculukta kadınla erkek arasındaki o bitmez kırılganlıklarında altı çizilir.Kendi olarak çıkılan yolcukta başka yaşamaklar da konuk edilir şiire,başka yaşamaklara da konuk olunur.Amaç eve kapanan,bir oda da yaşayan kadını sorunlarını,sıkıntılarını işaret etmek,onu bahçeye,sokak ve alanlara çıkarmaktır.

 

                Kitabınızın ikinci bölümü “ Biz Biraz da Masallarımızdık” olarak adlandırılmış . O bölümdeki şiirlerde çocukluğun izlerini gördüm ben.Çocukluğunuzla aranız nasıl?

 

         Şiirim, çocukluğumla ilişkilendirdiğim şeyler toplamı aslında.Az önce mutlu bir çocukluk süreci geçirdiğimi söylemiştim.Amca ,dede,büyükanne,teyze ve komşularla geçirilen bu çocuklukta hüzün yoktu.Olsa olsa oradan oraya taşınılan evler,şehir ve sokaklar vardı.Her yeni şehir beraberinde hüzün ve sevinci getiriyordu.Zaman içinde çocukluğumun o zengin bahçesi sustu.Fakat yine de o içimdeki ben kimi kez dönüp dönüp onu bırakmayan çocukluğuna bakıyor.

 

             “Biz Biraz da Masallarımızdık” adlı ikinci bölümde “Bile” adlı şiirde savaş çocuklarını anlatmışsınız yanlış anlamadıysam…Hayatın içinde bunca kötülük,bu kötülükler arasında hırpalanmış bunca çocuk varken şiire ne kadar yer kaldı hayatta?Başka bir deyişle,şiire yer var mı hala hayatta?

 

           Kadının , erkeğin,babanın yalnızlığı ve yabancılaşmasıydı aslında bu kitapta anlatmak istediğim.Tabi iç çatışmalarda ! Toplumsal bir soruna,hepimizi ilgilendiren bir soruna işaret etmek istedim.Çünkü ilgisizlik ve sevgisizlik yumağı olan evlerde bir çocuğunda mutlu olması düşünülemezdi.Bunlara ek olarak da gittikçe kirlenen dünyada savaşlar,küresel kirlenmenin de bu mutsuzlukla ilgisinin olduğunu düşünüyorum.Bu nedenledir ki “ Bağdat boyumdan büyük ama /gün rakamla ifade edilir/korkudur evet her savaş/ezberlenmiş dönülmüş balkonda/ne kadar zordur artık/dünün atlarıyla çocuk kalmak” gibi dizeler kitabımın ikinci bölümünde yer almıştır.Şiir değiştirmez ama gösterir gerçeğinden yola çıkarak denilebilir ki şiire hala yer var hayatta.En azından soluk almak için.

 

                Şiir yıllıklarından birinde şiirimizde tıkanmadan söz ediliyordu. Siz neler düşünüyorsunuz günümüz şiiri konusunda ?   

 

                Veysel Çolak bir yazısında şairlerin yeni bir şey söylemediğini birbirinin aynı,kopya şiirlerin yazıldığını bunun da şiirin gelişmesine değil de genişlemesine neden olduğunu söylüyordu bir yazısında.Onun bu düşüncesine katılmamak mümkün değil.Günümüzde pek çok genç şair kendisinden önce kimin neler yazdığını bilmiyor,okumuyor.Kendi dili dışında yazmış olan şairlerle de tanış değil.Üstelik şiir üzerine yazmış genç şair sayısı da çok az.

 

        Buna rağmen,yaşamda karşılığı olmayan bir şiir oluşturulmaya çalışılsa da içi dolu , hayatta karşılığı olan şiirlerde yazılıyor bu coğrafyada.Bu da sevindirici bir durum.Metin Kaygalak,Nilay Özer , Mustafa Köz,Şeref Bilsel,Selim Temo,Serap Erdoğan,Mustafa Fırat,Baki Ayhan T şimdilik adı aklıma gelen isimler.Bunun dışında uzaktan bakıldığında edebiyat dergilerinde,edebiyat dünyasında bir kargaşa ,karmaşa ortamının hakim oduğu bir gerçek.Buna sistemin getirdiği sorunlarda eklenince problem büyüyor.Devreye kafa kol ilişkileri , boy fotoğrafları da ekleniyor.Şairin şairliğinin boy fotoğrafları ile ölçüldüğü bu ortamda Enis Akın’ın şu dizeleri aslında soruya ne güzel cevap.Bu nedenle şu dizeleri buraya alıyorum.

      

                    “ve şairler ! çağdaş çekirgeler! durmadan

                      matahari’nin topuklu ayakkabılarını yalarken yalarken yakalıyoruz birbirimizi

                      yalarken yalarken matahari’nin topuklu topuklu ayakkabılarını

                      orda,cennetten çok uzakta,cehenneme yakın değil”

 

        Söyleşi için teşekkür ederim.

 

         Ben teşekkür ederim.

 

Kalıcı Bağlantı
Etiketler : BETÜL TARIMAN’LA YOL İNSANLARI ÜZERİNE SÖYLEŞİ

BAYRAM BALCI İLE YERDİBİ ÜZERİNE SÖYLEŞİ

6/4/2008 · Kategori: Soylesi

 

 

Bayram Balcı: “Şairler İstiklal Caddesini Terk Etmelidir”

 

Canıma Değmez Hayat adlı kitabınızdaki bir şiirde “itiraz mecbur hayata” diyorsunuz. Bayram Balcı hayatta nelere itiraz ediyor şiiriyle?

 

 Hayatta itiraz edilecek şeyler, kişinin kendisinin hayat ile kurduğu ilişki ya da ilişkisizlikle ilgilidir. Benim itirazım, hayat içerisinde yaşamak zorunda bıraktırıldığımız, karşılaştığımız her türlü tahakkümle ilgilidir. Kim bilebilir, belki hayatın kendisi de ömürlerimiz üzerinde bir tahakkümdür. İsteyerek, bilerek doğan bir canlı olmadığına göre, hayat içerisinde seçme hakkımızın olması, bir yanılsama olamaz mı? Modern hayatın içerisinde, insanlar, toplumlar, adliye, psikiyatri, hapishaneler vb. ile kurumlaşmış devletler ve bu devletlerin saygıdeğer yurttaşları, hep birbirlerine haksızlıklar yaparak yaşamıyorlar mı? On milyon yıl önce insanların birbirlerine karşı hiçbir şartla tahakküm uygulamadan ve hatta doğaya karşı bile incitici olmadan mutlu yaşadıklarını bir düşünürsek, bugün başımıza gelen ve yaşamak zorunda bıraktırıldığımız tüm felaketlerin sebebi, modern hayat dediğimiz barbarlıktır. Neye itiraz ettiğimi kısaca belirtmem gerekirse, bu modern ya da postmodern barbarlığa ve bunun yol açtığı tüm sonuçlara itiraz ediyorum.   

 

 Yerdibi  ikinci kitabınız. İlk kitabınızın adı Canıma Değmez Hayat  olunca ikisinin adları arasında bir karşıt anlam varmış gibi geldi bana. Yerdibi’de neler anlatmak istediniz? Niçin Yerdibi oldu ikinci kitabınızın adı?

 

İki şiir kitabımın adlarında bir karşıt anlam bulmanız, tamamen sizin her iki kitaptaki şiirlerle kurduğunuz ilişki olabilir. Benim, şiir yazarken, karşıt ya da farklı veya yepyeni bir anlam yaratmak gibi bir hedefim, amacım yoktur. Şiirde bir anlam varsa, bu şiirin, kendisini okuyan, dinleyen insanın hayatında bulduğu karşılık olabilir. İnsana değdiği kadar anlamı olabilir şiirin. Sorunuzun ikinci bölümüyle ilgili olarak da şunları söyleyebilirim; İkinci kitabımın adının Yerdibi olması, o şiirleri yazdığım dönemlerdeki durumumla ilgilidir. Zaten ben şiir yazarken, o şiiri okuyacak olanlara bir şeyler anlatmak, onları duygulandırmak, coşkuya ya da hüzne doyurmak, sevince gark etmek için yazmıyorum. Bu iyice barbarlaşmış hayatın içinde, şiir yazma zorunluluğu hissettiğim için yazıyorum. İçimden öyle geldiği için yani. Başkaları beğensin, eleştirmen değerlendirsin ya da kendilerini şiirin ‘birinci ligi’nde sanan bazı aptallara bir şeyler anlatabilmek gibi amaçlarım yok benim. Şiirin birinci ligi, ikinci ligi, amatör ligi mi olur? Ama barbarlığın elinde oyuncak olmuş şiir yazan bazıları, kendi uğraşlarını futbol liginin yapılanmasıyla özdeşleştirebiliyorlar. Bu onların sorunu. Yerdibi’nde neler anlatmak istediğime gelince, kitaptaki şiirlerimi okuyacak olanlara bir şeyler anlatmaya çalışmadım, sadece o kitaptaki şiirleri yazdığım dönemdeki Bayram Balcı’nın hayata, Anadolu’ya, dünyaya ve insanlığa bakışını paylaşmak istedim. Ancak, bu elbette, ‘ben kendimi anlattım’ demek değildir. Bana göre, anlaksal olarak, ölüm, ömür, hayat ve yaşam üzerine ve bu dört kavramın birbirlerinden farklılığı ve çatışmaları üzerine şiirlerden oluşmuştur Yerdibi.

 

Canıma Değmez Hayat   -adına rağmen-adlı kitabınızda da, Yerdibi adlı kitabınızda da acıların izi çok rahatlıkla okunuyor. Bayram Balcı’nın şiirlerini yazmasında acının payı ne kadar?

 

 Demiri ateşte yakıp, su vererek, örste döversek çelik olur. Yaşadığımız barbarlaştırılmış bu hayatta, acı da demirin çeliğe dönüşmesi gibi bir şey ifade ediyor benim için. 

 

 “ yaşanmayan tek şey ölümdür, hiç kimsenin bir aşkı onaracak gücü yoktur” gibi kitabınızın arkasına da yansıyan özdeyişsel dizeleriniz var. Şiirinize neler katıyor bu özdeyişsel dizeler?

 

 ‘yaşanmayan tek şey ölümdür’ mısrası kitaptaki bir şiirde geçiyor sadece. Kitabın kapağında bu mısra yok. ‘hiç kimsenin bir aşkı onaracak gücü yoktur’ mısrası ise evet, kitabın kapağına taşmıştır, ama bunu bir özdeyiş olarak algılayan sizsiniz. ‘hiç kimsenin bir aşkı onaracak gücü yoktur’ da kitaptaki bir şiire ait bir mısradır. Bir şiirdeki herhangi bir mısra’ın sloganlaşması, sizin tabirinizle özdeyişselleşmesi gibi durumlar çoğu şiir için söz konusu olmuştur. Nazım Hikmetin, Ahmet Arif’in, Cemal Süreya’nın, Edip Cansever’in daha bir çok şairimiz bir çok mısraları da sloganlaştırılmış, insanların birbirlerine kısa özdeyişler olarak söyledikleri, ilettikleri şeyler haline getirilmiştir. Bir şiir yazarken, o şiiri oluşturduğum kimi mısraların başkaları tarafından özdeyişsel mısra olarak anlaşılması, sanırım benim yetiştirildiğim kültüre has bir durum. Alevi olmam ve bu kültürle yetiştirilmem, elbetteki yazdığım her şiire etkisini vuran, sinen bir durumdur. Bir de şiirin bir özelliği vardır, herkesin bilebileceği, ama fark edemeden yaşayıp gittiği bir hakikati, bir şiirde söylediğimiz zaman, şiir onu kendisine ait hale getirir. Örneğin, ‘yaşanmayan tek şey ölümdür’ mısrası hepimizin bilebileceği bir hakikattir, ama bunu bir şiirin içinde söylediğiniz zaman, o hakikat şiir olmuştur artık.

 

 “söylediğim her söz beni vuruyor/yoruldum kendime hedef olmaktan” diyorsunuz Şeyda adlı şiirinizde. Aşk nedir Bayram Balcı için?

 

Aşk benim için nedir? Bu sorunun yanıtını bilmiyorum. Bu sorunun yanıtını bilsem, bir daha asla, hiçbir kadına aşık olamam herhalde. Ben bildiğim şeylere aşık olmam. Aşkın bir çok tanımı yapıldı. Bu tanımlara benim de naçizane bir katkım olacaksa, şöyle bir şey söyleyebilirim; Aşk, uzakta olana erişmek ve onu keşfetmek, onun içine girerek, onu fethetmek gibi şeydir. Fethettiğimizde de zaten o aşk olmaktan çıkar. Acı olur, ızdırap olur, yar olur, şu olur, bu olur, aşk olmaz artık, başka bir şey olur. Kitaptaki bir şiirimde geçen ‘sorular yanlışsa cevap neye yarar’ diye bir mısraı hatırladım şimdi.

 

Yerdibi’deki en belirgin tema aşk kırılmaları gibi geldi bana. Aşkın sevinçleri de yazılacak mı?

 

Aşkın sevinçleri yazılır mı, bilmiyorum. Ama ben yazmam. Yazabileceğimi de sanmıyorum. Ben o sevinci sadece yaşarım. Bazı aşklar yaşadım elbette, ama bunlardan sadece bir tanesi yar oldu bana, diğerleri ise keşfedince acı, ızdırap, keder, hüzün oldu. Başka bir şey oldu yani.  

 

Aşka, hayata olan kırılmalarınıza bakarak ‘Şair kırılmalar toplamıdır’ diyebilir miyiz?

 

YANIT: Sorunuza ilk kitabımdaki bir şiirde yer alan bir mısra ile yanıt vereyim; ‘ayrılıkların toplamıdır ömrümüz’. Ama ben kendim, kırılmalardan müteşekkil bir adam değilim. Şiirlerimde sözünü ettiğiniz kırılmaların izleri olabilir. Şair dediğimiz kişi, kırılmalar toplamı olamaz diye düşünüyorum. Eğer öyle olsa memleketteki tüm şiir yazanların hepsinin, kırım kırım kırılıyor olmaları gerekirdi. Ama elbette, bazı şiir yazan arkadaşlar, kendilerini öyle duyumsayabilirler. Bence bu da melankolik bir yanılsamadır. 

 

Bayram Balcı’nın etkilendiği şairler kimlerdir? Günümüz şiirini nasıl değerlendiriyorsunuz?

 

 

Otuz yıldır ciddi bir şiir okuru olduğumu söyleyebilirim. Yirmi yılı aşkın bir süredir de şiir yazıyorum. Dört yıldır da aralarında sizin de bulunduğunuz bir çok şairin ilk kitabını yayımlayan Virtüel yayınlarının editörlüğünü yapmaktayım. Akdeniz Lirikleri, Yeni Şiir, Ağır Ol Bay Düzyazı ve Felsefece gibi dergilerin mutfağında yer aldım. Şiirle her zaman iç içe oldum yani ve bu süre içinde, özellikle şiire başladığım ilk yıllarda, beni etkileyen bir çok şair vardır. Adların, yaşın önemi yok, hala bir şiir okuduğumda etkilenirim. Ama bugünlerde beni etkileyen şiirlerle ne yazık ki pek karşılaşmıyorum. Bu, günümüzde bir çok şair, sarsıcı, kışkırtıcı şiirler yazmak yerine, şiirin ‘birinci ligi’nde olmayı önemsediği için ya da gelecek yıllara kalmayı önemsediği için olabilir. Oysa, şairlerin bir gelecekleri yoktur. Ne acı ki, şiir yazan bir çok arkadaş bunun farkında değil ya da bu hakikati önemsemiyorlar. Okşanmak, pohpohlanmak hoşlarına gidiyor olabilir. Hayata, Anadolu’ya, İstiklal Caddesi’nden bakınca, demek ki, şairlerinde öncelikleri, önemsedikleri de değişiyor. Amasra’daki bir kaçak kömür ocağında yaşanan trajedi, bugün hangi İstiklal Caddesi şairinin şiirine sinebiliyor ki. Diyarbakır’da Hevsel Bahçeleri’nde yaşanan bir aşktan, kimin ruhunun ak kağıdına bir mısra düşüyor. Günümüz şiirine ilişkin de kısaca şunları söylebilirim; Bence, İstiklal Caddesinde, Nevizade sokağında, Çiçek pasajında, Kadıköy’de yaşayan şairlerin hepsinin buraları terk etmeleri, buralarda yaşamayanların ise buralara ayak basmamaları, hem kendileri, hem de şiirimiz için hayırlı olur. Her gece Nevizade’de körkütük sarhoş olmakla, Beyoğlu’nun her hangi bir barında ‘şiir dinletisi’ yapmakla şiirimizin gelişeceğini düşünmüyorum. Eğer bu şairler illaki içmek istiyorlarsa, İstanbul’un Habibler semtine gidip, orada bir taşın üzerine oturup, içip sarhoş olsunlar, Zeytinburnu’ndaki, Esenler’deki, Sarıgazi’deki, Dudullu’daki bir birahaneye gidip içsinler. Oralarda yaşayanlara şiirlerini özgürce bağıra çağıra okuyabilirler. Yukarıdaki cümlelerimde bir eleştiri olarak dile getirdiğim şeylerin bazılarını bir zamanlar ben de yaptım. Ama şimdi İstiklal Caddesini terk etmenin hayrını yaşıyorum. Son günlerde okuduğum enfes bir şiiri anarak yanıtlarımı sonlamak istiyorum; Yasakmeyve dergisinin Mayıs-Haziran 2004, 8. sayısında yer alan Haydar Ergülen’in ‘Devrim Ve Tabiat’ adlı şiirini, şiirle ilgilenen herkesin okumuş olmasını arzuluyorum. Ve sizlere de bu söyleşi için teşekkür ediyorum.  

 

 

Kalıcı Bağlantı
Etiketler : BAYRAM BALCI İLE YERDİBİ ÜZERİNE SÖYLEŞİ

NİHAT ATEŞ İLE BEDENSİZ KADINLAR VE ÇÖKÜŞ ROMANLARI ÜZERİNE SÖYL

6/4/2008 · Kategori: Soylesi

 

 

Kalıcı Bağlantı
Etiketler : NİHAT ATEŞ İLE BENDENSİZ KADINLAR VE ÇÖKÜŞ ROMANLARI ÜZERİNE SÖYLEŞİ

Blogcu ile yapıldı